ΑΠΟΓΝΩΣΗ

 

 

ΑΠΟΓΝΩΣΗ

Ώρα 03.07 προ μεσημβρίας, μεσονυκτίου, άγριο, ώρα ύπνου αυτή η ώρα.

Επικρατεί παραδείσια ησυχία, δια των μηκών και πλατών της χώρας.

Σε έναν, βέβαια, μικρό χώρο, κυριαρχεί δαιμονικά σχεδόν το χάος.

 "Ρεεεεεεεεεε, εδώ είμαι, βγάλε με έξω, ρεεεεεεεεεε υποφέρω ρεεεεεε".

Σείεται από τις κραυγές ο χώρος τούτος.

Ώρα 07.00, ήχοι πτηνών, πουλερικών, ήχοι ξυπνήματος γειτόνων, ξυπνητήρι εδώ, στον χώρο τούτο.
Ο δάσκαλος, ανοίγει τα μάτια του, σηκώνεται δίχως να αντικρίσει τη σύντροφο του, κατευθύνεται στα ιδιαίτερα του οικήματος, όπου επανέρχονται οι φωνές.

"Ρεεε, όχι πάλι εδώ, μου το υποσχέθηκες", ο δάσκαλος κοιτάει τον καθρέφτη μόνο για να έρθει ξανά σε επαφή με το ανδρείκελο που έχει απογίνει, ο πονοκέφαλος του, φαντάζει ευλογία για τον ίδιο.

Στα ρούχα του θαρρείς πως έβλεπες τον πόνο του, ωστόσο το πρόσωπο, θύμιζε ψεύτικη μάσκα, παρότι σάρκα.

Πηγαίνει στη σχολή, εκτελώντας με αξιοθαύμαστο τρόπο το λειτούργημα του διδάκτορα και μέντορα.

Όχι όμως στα διαλείμματα.

Εκεί γυρνούσε στη κόλαση του, στο χάος του.

"Επέλεξε ρε δειλέ, κότα, φλώρε, αδερφή, επέλεξε, ΣΤΑ ΔΙΝΩ ΟΛΑ, πιστόλι, μαχαίρι, σχοινί, και δεν θα σε ξανακλείσω εδώ μέσα".

Γυρνάει στο σπίτι, κενό μυαλό και η ψυχή άδεια.

Το φαΐ ασήμαντα νόστιμο.

Η σύντροφος ασήμαντα θερμή.

Η ώρα ασήμαντη, ασήμαντη και η ζωή.

"Ρεεεεεεεε βγάλε με απ’ εδώ μέσα, κάποτε βγάλε με από εδώ μέσα, Θεέ λύτρωσε με, ή εσύ Διάβολε, σου δίνω τη ψυχή μου λύτρωσε με από τον χώρο τούτο, δεν μ ακούει κανείς γαμώτο;;; ".

Ο δάσκαλος εκείνο το μοιραίο απόγευμα άλλαξε.

Οι κραυγές σώπασαν, το ρολόι έπαψε να λειτουργεί πια, το δάκρυ και το αίμα έπνιγαν τη χώρα.

Όσο για τον χώρο τούτο, απέμεινε έρημος, κενός, με μόνον μια σφαίρα μέσα.

ΤΕΚΤΟΝΕΣ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ

 

ΤΕΚΤΟΝΕΣ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ

Μερικές εισαγωγικές διευκρινίσεις είναι ίσως απαραίτητες πριν ξεκινήσει το κυρίως κείμενο. Καταρχάς ο τίτλος δεν είναι ούτε περιοριστικός, ούτε καθοριστικός συγκεκριμένης ιστορικής πορείας. Είναι απλώς περιγραφικός.  Το κείμενο δεν αποσκοπεί ούτε στην πλήρη κάλυψη αλλά ούτε και σε αξιολογική εκτίμηση. Απλώς παρουσιάζει ιστορικά στοιχεία. Σε ορισμένους από τους τέκτονες που θα αναφερθούν η τεκτονική ιδιότητα συνυπήρχε με την πολιτική τους δράση. Σε άλλους προϋπήρχε και σε κάποια φάση της πολιτικής τους δραστηριότητας εγκατέλειψαν τον τεκτονισμό. Τέλος άλλοι έγιναν τέκτονες μετά τη διακοπή της πολιτικής τους δραστηριότητας.

Μία ακόμα διευκρίνιση – και ίσως η πιο καίρια – είναι απαραίτητη. Είμαι βέβαιος ότι ορισμένοι μπορεί να προβάλουν ένσταση για το περιεχόμενο υποστηρίζοντας ότι απαγορεύονται οι πολιτικές συζητήσεις στο πλαίσιο του τεκτονισμού. Ας σταθώ λοιπόν για λίγο στην πιθανή και ευλογοφανή αυτή ένσταση.

Τέκτονες και Πολιτική
Κατά τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν. Εξ ού ο μη λαμβάνων ενεργητικό μέρος στις υποθέσεις του συνόλου καλείται «ιδιώτης», έχων χαλαρή τη συνείδηση του «πολίτη» και κατ’ επέκταση έχει ελαττωμένη διανοητική ικανότητα. Το δικαίωμα του ανθρώπου να ενδιαφέρεται για τα κοινά το έχει αναγνωρίσει ο Τεκτονισμός.

Ο τέκτονας έχει δικαίωμα να έχει ως πολίτης τις προσωπικές του πολιτικές και κοινωνικές ιδέες και να αγωνίζεται για την επικράτησή τους. Δεν δικαιούται, όμως, να ενεργεί ως τέκτονας, ή να τις προπαγανδίζει εντός της Στοάς.

Μάλιστα σύμφωνα με τους Αρχαίους Κανόνες, όπως συγκεντρώθηκαν και δημοσιεύθηκαν από τον αδελφό Άντερσον το 1723 και το 1738, ο τέκτονας παραμένει ατιμώρητος τεκτονικά ακόμα και στην περίπτωση…εξέγερσης. Αναφέρεται σχετικά στον ΙΙ Κανόνα «Περί Ανωτέρας και Υφισταμένης Πολιτικής Εξουσίας»: Αν ένας αδελφός στασιάσει εναντίον του κράτους δεν θα πρέπει να υποστηριχτεί σ’ αυτή του την πράξη. Αν δεν κατηγορείται για άλλο έγκλημα – παρόλο ότι η πιστή Αδελφότητα οφείλει να αποδοκιμάσει την ανταρσία του για να μη δώσει στην υπάρχουσα Κυβέρνηση αφορμή δυσαρέσκειας και για να αποφύγει τη δυσπιστία – κανείς δεν μπορεί να τον εκδιώξει από τη Στοά και οι σχέσεις του με τη Στοά παραμένουν αδιάρρηκτες. Ενώ, όμως, ο τέκτονας μπορεί να φτάσει ως άτομο μέχρι την επανάσταση, δεν δικαιούται ως μέλος της Στοάς να φθάσει ούτε καν σε απλή συζήτηση των πολιτικών και θρησκευτικών ιδεών του.

Η σκοπιμότητα της απαγόρευσης εξηγείται σε μια αναφορά που υπέβαλε η Μεγάλη Στοά της Αγγλίας το 1793 στο τότε Βασιλέα Γεώργιο. Έλεγε: Καθώς η ημετέρα Αδελφότης απαρτίζεται από άνδρες ποικίλων εθνών οι οποίοι πρεσβεύουν διαφορετικούς κανόνες πίστης και είναι προσηλωμένοι σε αντιτιθέμενα συστήματα διακυβέρνησης, τέτοιες συζητήσεις παροξύνουν το πνεύμα του ανθρώπου κατά του αδελφού του και θα επιδρούσαν προσβλητικά και ανθενωτικά.

Στην Ελλάδα κατά τη διατύπωση των απαγορευτικών διατάξεων σχετικά με την πολιτική στην εξελικτική μορφή του Τεκτονισμού υπάρχουν παραλλαγές και αντίθετες ερμηνείες. Στον ισχύοντα Καταστατικό Χάρτη στο Άρθρο 1 και στην Πέμπτη Θεμελιώδη Αρχή, αυστηρώς αποκλείεται πάσα συζήτησις επί πολιτικών και θρησκευτικών ζητημάτων και (ο τέκτων) δεν μετέχει των επ’ αυτών αγώνων. Στο Σύνταγμα του 1898 το άρθρο 8 ανέφερε απλώς ότι οι τέκτονες «αποφεύγουσι πάσαν αφορμήν διαιρέσεως απέχοντες των ερεθιστικών συζητήσεων». Στο Γενικό Κανονισμό του 1909 (άρθρο 174) απαγορευόταν κάθε πολιτική συζήτηση που αφορούσε στα προσωπικά κόμματα.

Το θέμα αναφέρθηκε επανειλημμένα στα τεκτονικά περιοδικά και χαρακτηριστικά το 1924 στο περιοδικό Πυθαγόρας δημοσιεύτηκαν άρθρα των Σπ. Νάγου και Α. Αλεξανδρόπουλου τα οποία διευκρίνιζαν ότι ο τέκτονας έχει καθήκον να μελετά και να ερευνά κοινωνικά και πολιτειολογικά ζητήματα. Αντίστοιχα άρθρα δημοσιεύτηκαν και το 1927 στο ίδιο περιοδικό με αναφορά στις επιτρεπτέες και απαγορευτέες συζητήσεις.

Το 1949 η Μεγάλη Στοά Αλπίνα της Ελβετίας απέστειλε πίνακα προς τη Μεγάλη Στοά της Γαλλίας στον οποίο αναφέρονταν οι όροι αναγνώρισης μιας τεκτονικής δύναμης ως κανονικής. Στην τέταρτη παράγραφο ανέφερε ότι «απαγορεύεται και η επί πολιτικών θεμάτων συζήτηση η οποία θα κατέληγε σε ψηφοφορία γιατί κατ’ αυτόν τον τρόπο θίγεται η ανεξαρτησία των απόψεων των μελών». Τονιζόταν επίσης ότι απαγορεύονται οι αντιλογίες που θίγουν πολιτικά θέματα σε αντιδιαστολή προς τη διατύπωση και ανταλλαγή απόψεων σε τέτοια θέματα με διδακτική μορφή.

Αυτή φαίνεται να είναι και η χρυσή τομή του θέματος. Εξασφαλίζει την ενημέρωση των τεκτόνων σε θέματα επικαιρότητας, ή ιστορικά, όπως στην περίπτωση του παρόντος κειμένου, με τη διασφάλιση της αδελφικής σύμπνοιας. Μια ακόμα προλογική διευκρίνιση είναι απαραίτητη. Υπάρχουν θεσμοί και άτομα που έχουν φορτιστεί με ιδιαίτερο ιστορικό ή ιδεολογικό βάρος. Ελπίζω ότι οι αναγνώστες είναι σε θέση, προκειμένου για μια ιστορική αναφορά, να λησμονήσουν, ή έστω να παραμερίσουν προσωρινά, για λίγο τις εύλογες αυτές φορτίσεις.

Η παρουσία και εξέλιξη του αναρχισμού
Στο πλαίσιο του περιορισμένου χώρου θα πρέπει σε όλα τα σημεία του κειμένου να πραγματοποιήσω άλματα και μερικές γενικεύσεις ίσως ακόμα και σε βάρος της επιθυμητής πληρότητας της παρουσίασης. Ο αναρχισμός με τη σημερινή του πολιτική έννοια είναι γέννημα του 18ου αιώνα, έχει όμως τις ρίζες του στην από την αρχαιότητα ως τις παρυφές των μύθων.

Πρώτος αναρχικός μπορεί να θεωρηθεί ο Προμηθέας που έκλεψε το φως από τον Ουρανό. Ακολουθούν ο ηδονιστής Αρίστιππος, ο αντιδογματικός Γοργίας, ο κυνικός Αντισθένης, ο ατομικιστής Πρωταγόρας, ο Πλάτων με την ιδανική του Πολιτεία, ο Διογένης που απέρριψε τον πλούτο και τις δομές της τότε κοινωνίας, ο Ζήνων ο Κιτιεύς και άλλοι πολλοί.

Με ένα μεγάλο χρονικό άλμα φθάνουμε στο Φρανσουά Ραμπελέ (1494-1553) ο οποίος έγραψε «κάνε ό,τι επιθυμείς». Στον Τόμας Μύντσερ (1490-1525) που έγραφε «Στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του και τις δυνατότητές του» και τον Έρασμο (1469-1536) ο οποίος έγραφε στον πάπα Λέοντα Ι’ «Τα ελεύθερα πνεύματα θέλουν εκπαίδευση και όχι δεσμά». Αναρχική υφή έχει και η φράση του Έρασμου «Έχω Καθολική ψυχή αλλά Λουθηρανικό στομάχι» για να δικαιολογήσει γιατί δεν νήστευε.

Μετά φθάνουμε στους εγκυκλοπαιδιστές. Έγραφε ο Ντιντερό (1713-1784) «Ποτέ ένας άνδρας δεν πρέπει να είναι ιδιοκτησία ενός ηγέτη, ένα παιδί ιδιοκτησία ενός γονέα, ή μια γυναίκα ιδιοκτησία ενός συζύγου». Και ο Ρουσσώ (1712-1778) «Οι καρποί ανήκουν σε όλους και η γη σε κανένα».

Και φθάνουμε στο 19ο αιώνα όπου θα παραθέσω τροχάδην μερικά ονόματα και θα επανέλθω σε ορισμένους. Στους θεωρητικούς του αναρχισμού περιλαμβάνονται ο Μαξ Στίρνερ, οι αδελφοί τέκτονες Προυντόν, Μπακούνιν και Ρεκλού που υποστήριζαν τον απόλυτο ή αναρχικό σοσιαλισμό. Ο κόμης Τολστόι, απόστολος της μη-βίας και των συνειδησιακών αντιρρησιών. Ο αδελφός Ρίκο Μαλατέστα, συγγραφέας της Αναρχίας. Ο πρίγκιπας Πιότρ Κροπότκιν, συγγραφέας μεταξύ άλλων της Αναρχικής Ηθικής. Ο αδελφός Κάρολος Μαλάτο, συγγραφέας της Φιλοσοφίας της Αναρχίας και Από την Κομούνα στην Αναρχία. Ο αδελφός Κάρολος Αλμπέρ, συγγραφέας του Ελεύθερου Έρωτα. Ο αδελφός Ράινερ Χαν, συγγραφέας του βιβλίου «Το έγκλημα της υπακοής». Ο αδελφός Πολ Ρομπέν, πρωτοπόρος του νεομαλθουσιανισμού και της αναρχικής εκπαίδευσης. Ο αδελφός Αύγουστος Μπλανκί, ιδρυτής του σεχταριστιικού αναρχισμού και άλλοι.

Αναρχισμός και Τεκτονισμός
Ο αδελφός Λεό Καμπιόν, γνωστός αναρχικός του περασμένου αιώνα, υποστηρίζει στο βιβλίο του Οι αναρχικοί στον Ελευθεροτεκτονισμό, ή οι αναρχικοί κρίκοι της τεκτονικής αλύσου ότι ο Τεκτονισμός είναι, αν όχι ο μοναδικός, ένας από τους ελάχιστους οργανισμούς όπου ο οπαδός της απόλυτης ελευθερίας και ο αναρχικός μπορούν να ανήκουν χωρίς να εγκαταλείψουν τις πεποιθήσεις τους.

Ο Καμπιόν αναφέρεται στη συνέχεια στους τέκτονες και στους αναρχικούς και τονίζει δύο σημεία: Όπως δεν μπορεί να κρίνει κανείς τον Τεκτονισμό από τη συμπεριφορά ορισμένων τεκτόνων, έτσι δεν πρέπει να κρίνει και τον Αναρχισμό από ορισμένους αναρχικούς.

Επισημαίνει δε ότι δεν γίνεται κανείς αναρχικός χάρη σε μια δήλωση, όπως δεν γίνεται και κάποιος τέκτονας εφόσον απλώς έχει συμμετάσχει σε κάποια τελετή μύησης. Αλλά τί δίνει στον αδελφό Καμπιόν το δικαίωμα να συνδέει τον Τεκτονισμό με την Αναρχία; Οι περισσότεροι αναρχικοί είναι έτοιμοι να συνυπογράψουν τις περισσότερες από τις Θεμελιώδεις Αρχές του τεκτονισμού και ιδιαίτερα τα ακόλουθα σημεία: ΙΙΙ. Εργάζεται αδιαλείπτως υπέρ της προόδου και της ηθικής και πνευματικής ανορθώσεως της ανθρωπότητας δια της ειρηνικής και βαθμιαίας ανυψώσεως του Ατόμου.

IV Ως ύπατον αγαθόν ο ελεύθερος τέκτων θεωρεί την ελευθερίαν σκέψεως και συνειδήσεως.

VI Οι Ελευθεροτέκτονες πρεσβεύουν ότι οι άνθρωποι, οιαδήποτε και αν χωρίζει αυτούς διαφορά πνευματικών ή υλικών προσόντων, καταγωγής, κοινωνικής θέσεως, εθνικότητος, φυλής, χρώματος, γλώσσης, ή θρησκείας, γεννώνται ελεύθεροι, έχοντας τα αυτά δικαιώματα.

Το μόνο πρόβλημα που μπορεί να έχουν ορισμένοι αναρχικοί στην Ελλάδα θα ήταν η αρχή περί υπάρξεως Θεού και της αθανασίας της ψυχής. Σε ορισμένες άλλες χώρες το πρόβλημα έχει «ξεπεραστεί» από την ερμηνεία που έχει δοθεί στο σχετικό άρθρο των Αρχαίων Καθηκόντων. Συγκεκριμένα τα καθήκοντα αναφέρουν: «Ο τέκτων αν κατανοεί την Τέχνην ποτέ δεν θα είναι ένας μωρός αθεϊστής, ούτε ελευθεριάζων άθρησκος». Η «ερμηνεία» επικεντρώνεται στις λέξεις «μωρός» και «ελευθεριάζων» και άρα δεν αποκλείονται οι μη μωροί και οι μη ελευθεριάζοντες! Βέβαια το σημαντικό σημείο είναι η συνείδηση κάθε υποψήφιου και οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο της αίτησης εισδοχής και οι απαντήσεις κατά τη διάρκεια της μύησης. Στη Γαλλία, πάντως, έχει πάψει για παράδειγμα από χρόνια να αποτελεί prima faciae λόγο απόρριψης της αίτησης ενός κομμουνιστή για μύηση καθώς και αντίστροφα ενός τέκτονα από το να γίνει μέλος του κομμουνιστικού κόμματος.

Αλλά ας γυρίσουμε στον Τεκτονισμό. Ένας αναρχικός μπορεί να ολοκληρώσει την πορεία του στο Συμβολικό Τεκτονισμό και στους επιγενόμενους βαθμούς του Σκωτικού Τύπου χωρίς να αντιμετωπίσει πρόβλημα συνείδησης. Μάλιστα σε ορισμένους όρκους θα βρει σημεία που φαίνονται σαν να έχουν γραφτεί από τους μεγάλους αναρχικούς ή σοσιαλιστές συγγραφείς. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό κείμενο: Ουδέποτε και δια να σώσω την ζωή μου δεν θα συνθηκολογήσω και ουδέποτε θα υποταχθώ εις οιονδήποτε δεσποτισμόν υλικόν, όστις υφαρπάζει και καταχράται την κυβερνητικήν δύναμιν δια να καταθλίβει και υποδουλώνει τους ανθρώπους… ουδέ θα υποταχθώ ποτέ εις οιονδήποτε διανοητικόν δεσποτισμόν όστις δεσμεύει τας συνειδήσεις, προσδένει την ελευθέραν σκέψιν και θεωρεί ως μυσαρόν έγκλημα τας ευσυνειδήτους πίστεις και τους ειλικρινείς και τιμίους δισταγμούς.

Το 1930 το γαλλικό αναρχικό περιοδικό Revue Anarchiste δημοσίευσε σε σειρά τευχών μια έρευνα για τις σχέσεις αναρχισμού και Τεκτονισμού. Στην έρευνα παρουσιάστηκαν απόψεις τεκτόνων αναρχικών αλλά και αναρχικών που αντιτίθεντο στον Τεκτονισμό. Αποσπώ ορισμένα από όσα δημοσιεύθηκαν. Έγραφε ο αδελφός Ρενέ Βαλφόρ: «Παρά το γεγονός ότι η πλειοψηφία των δημοκρατών τεκτόνων δεν πιστεύουν στη δυνατότητα δημιουργίας μιας αναρχικής πόλης αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασυμβίβαστη η τεκτονική ιδιότητα με τον αναρχισμό. Και οι δύο δίνουν ιδιαίτερο βάρος στην ανθρώπινη προσωπικότητα. Οι δημοκρατικές θεωρίες του Τεκτονισμού είναι αντίθετες προς τους εχθρούς της ελευθερίας και όχι σ’ αυτούς που ωθούν την ιδέα της ελευθερίας στα άκρα… Τα τεκτονικά ιδεώδη δεν αντιτίθενται σε ορισμένες μορφές αναρχισμού, ή στην ιδέα της απόλυτης ελευθερίας».

Ο αδελφός Μαριούς Λεπάζ έγραφε: «Κοινωνιολογικά είμαι αναρχικός. Φιλοσοφικά είμαι τέκτονας». Και ο ίδιος υπεραμυνόμενος των τεκτόνων έγραφε: «Υπάρχουν τρία είδη τεκτόνων οι αριβίστες, οι ανόητοι και οι ειλικρινείς. Ο Τεκτονισμός, όμως, είναι ένας». Και τέλειωνε: «Ο Τεκτονισμός εργάζεται στο ιδεολογικό επίπεδο, η αναρχία εργάζεται στο κοινωνικό και ηθικό επίπεδο».

Σε ένα άλλο σημείο ο Λεό Καμπιόν γράφει: «Ο τσαρισμός, ο φασισμός, ο σταλινισμός, ο χιτλερισμός, ο φρανκισμός, ο πεταινισμός, ο νασερισμός, οι λαϊκές δημοκρατίες, ο αφρικανικός εθνικισμός και συχνά η Εκκλησία έχουν έναν κοινό εχθρό τον Τεκτονισμό. Ο Τεκτονισμός είναι μια οργάνωση ελεύθερης σκέψης και η ελευθερία σκέψης καταδιώκεται από τους φανατικούς, τους μισαλλόδοξους και τους δικτάτορες. Όπου καταδιώκεται ο Τεκτονισμός καταδιώκονται και οι αναρχικοί».

Ο αδελφός Ανρί Λαφονταίν επισημαίνει ότι στις Στοές προετοιμάστηκαν οι μεγάλες επαναστάσεις. Φυσικά δεν εννοεί μέσα στις Στοές, αλλά ότι εκεί δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε τα συγκεκριμένα άτομα να ηγηθούν επαναστάσεων στην ιδιωτική τους δραστηριότητα.

Πορτρέτα τεκτόνων αναρχικών
Ας δούμε λίγα παραπάνω στοιχεία για ορισμένους αδελφούς που είναι περισσότερο γνωστοί από την αναρχική παρά από την τεκτονική τους ιδιότητα. Πιέρ Ζοζέφ Προυντόν. Μυήθηκε στις 8.1.1847 στη Στοά Sincιritι Parfaite Union et Constant Amitiι Rιunies στην Ανατολή Μπεζανσόν της Γαλλίας. Σε συνεδρίαση της Στοάς το 1926, ο ρήτοράς της αναφερόμενος στον Προυντόν είπε: Δεν γνωρίζουμε τους λόγους που έκαναν κάποιον να πει για τον Προυντόν. «Σεβόταν ιδιαίτερα την προσωπικότητά του ώστε να μη συμμετέχει σε οποιαδήποτε οργάνωση». Μπορούμε να υποθέσουμε λοιπόν ότι ο φίλος των δυστυχούντων, ο υπέρμαχος των ιδανικών και της δικαιοσύνης, ο ερευνητής της αλήθειας και του κάλλους, γνώριζε ότι εισερχόμενος στον Τεκτονισμό δεν απαλλοτρίωνε την προσωπικότητά του και ότι παρέμεινε, όπως όλοι μας ο εαυτός του.

Σχετικά με τη μύηση του αδελφού Προυντόν αναφέρεται η ακόλουθη λεπτομέρεια καταγραμμένη από τον ίδιο στα απομνημονεύματά του (De la Justice dans la Revolution et dans l’Ιglise). Στο Διασκεπτήριο έδωσε τις ακόλουθες απαντήσεις στα ερωτήματα: Ποίο το καθήκον προς τους ομοίους σου; Δικαιοσύνη σε όλους τους ανθρώπους. Ποίο το καθήκον προς την Πατρίδα; Αφοσίωση. Ποίο το καθήκον προς τον Θεόν; Ο πόλεμος!

Ο αδελφός Alec Mellor σχολίασε σχετικά: «Αυτό που τόνισε ο αδελφός Προυντόν με τόσο έντονο τρόπο δεν ήταν αθεϊσμός με τη συνήθη έννοια της λέξης, αλλά αντιθεϊσμός σύμφωνα με τη φιλοσοφία του». Ο Προυντόν μπήκε στη Στοά με το κάλυμμα των ματιών και επακολούθησε έντονη συζήτηση για την απάντησή του. Μετά το τέλος της συζήτησης η Στοά αποφάσισε την αποδοχή του και συνεχίστηκε η μύηση. Την προσφώνηση των νεομύητων έκανε ο εξάδελφός του Μελχιόρ Προυντόν. Ο Προυντόν παρέμεινε μαθητής. Έγραφε σχετικά σε ένα γράμμα του το 1861: «Έχω μόνο το βαθμό του μαθητή γιατί οι αναταραχές της ζωής μου (αναφέρεται στις συνεχείς φυλακίσεις και εξορίες του) δεν μου επέτρεψαν να προχωρήσω στη Στοά. Έχω όμως ακόμα την κατήχηση του βαθμού». Ο αδελφός Προυντόν μετέστη στην Αιώνια Ανατολή στις 19.12.1864.

Μιχαήλ Μπακούνιν. Γεννήθηκε στις 8.5.1814. Ο πατέρας του ήταν τέκτονας και επί πλέον ανέφερε με υπερηφάνεια ότι συμμετείχε στην κατάληψη της Βαστίλης. Ήταν αγωνιστικός αγκιτάτορας και θεωρητικός του αναρχισμού. Η ζωή του κινήθηκε από χαράκωμα σε χαράκωμα και από φυλακή σε εξορία. Μυήθηκε το 1845. Όταν βρισκόταν το 1864 στο Τορίνο και φοιτούσε στη Στοά Il Progresso Sociale κατείχε τον 30ο που του απένειμε ο Γκαριμπάλντι. Στη Στοά είχε κάνει ομιλίες για τον αναρχισμό και είχε γράψει και μία κατήχηση του σύγχρονου Ελευθεροτεκτονισμού. Πολιτικά ενώ συμμετείχε με τον Μαρξ το 1864 στην Πρώτη Διεθνή, δεν δεχόταν τον αυταρχισμό του μαρξισμού και ίδρυσε τη δική του αναρχική ομοσπονδία τη Federation Jurassienne. Ο αδελφός Μπακούνιν μετέστη στην Αιώνια Ανατολή το 1876.

Ρεκλού. Η οικογένεια Ρεκλού έβγαλε τρία αδέλφια και έναν ανεψιό τέκτονες και αναρχικούς. Αλλά και ο πατέρας τους ήταν τέκτονας χωρίς να είναι αναρχικός. Ο αδελφός Ηλίας Ρεκλού (1827-1904) συνεργάστηκε στο αναρχικό περιοδικό La Revolte και ήταν ακρεοφάγος (έτρωγε κρέας μόνο στα επίσημα γεύματα). Ο αδελφός Ελισαίος Ρεκλού (1830-1905) έγραψε διάφορα αναρχικά βιβλία και πρόλογο σε βιβλίο του Κροπότκιν. Το 1894 έκανε ομιλία περί αναρχισμού στη Στοά Les Amis Philanthropes στις Βρυξέλες. Οι αδελφοί Ρεκλού ήσαν μέλη της Στοάς Les Elus d’Hiram στο Παρίσι.

Σεβαστιανός Φωρ. Ο αδελφός Φωρ γεννήθηκε στις 6.1.1853. Το 1888 έγινε τέκτονας και την ίδια περίοδο εγκατέλειψε τις άλλες του πολιτικές απασχολήσεις και συνταυτίστηκε με το Μπακούνιν και τους αδελφούς Ρεκλού. Νυμφεύθηκε και χώρισε γρήγορα γιατί οι συγγενείς της γυναίκας του είχαν ενοχληθεί που παντρεύτηκε αναρχικό, τέκτονα και ελευθερόφρονα. Η σύζυγός του όμως συνέχισε να τον παρακολουθεί σε όλες του τις μετακινήσεις και τελικά έζησαν μαζί τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Από τον Τεκτονισμό αποχώρησε το 1914 μαζί με άλλους αναρχικούς. Η διαφωνία του συνίστατο στο γεγονός ότι ο γαλλικός Τεκτονισμός είχε πάρει θετική θέση για την συμμετοχή της χώρας στον πόλεμο. Ο αδελφός Φωρ μετέστη στην Αιώνια Ανατολή στις 11.7.1942.

Μπορώ να συνεχίσω σε πολλές σελίδες αναφέροντας αναρχικούς τέκτονες και περιστατικά από την τεκτονική και αναρχική ζωή τους. Θα περιοριστώ σε ένα ενδιαφέρον περιστατικό που αφορά στον αδελφό Βλαδίμηρο Ουλιάνοφ ο οποίος, όμως, δεν ήταν αναρχικός. Ο Ουλιάνοφ ήταν μέλος της Στοάς L’Union de Belleville στο Παρίσι και τα οικονομικά του ήταν πάντα περιορισμένα. Ένα βράδι ζήτησε δανεικά από τον αδελφό Montehus ο οποίος του είπε: «Είσαι άτυχος Βλαδίμηρε γιατί μου ζητάς δανεικά το βράδι οπότε σε έχουν προλάβει άλλοι». Αντιμετωπίζοντας όμως την απογοήτευση του Ουλιάνοφ έβγαλε από την τσέπη το ρολόι του και του το έδωσε λέγοντας: «Δώστο στο ενεχυροδανειστήριο και θα βολευτείς».

Πολλά χρόνια μετά και ενώ είχε ξεχάσει το περιστατικό, ο αδελφός Montehus έλαβε εκ μέρους του Προέδρου του Κ.Σ. της Ε.Σ.Σ.Δ. ένα θαυμάσιο χρυσό ρολόι για να αντικαταστήσει αυτό που είχε παραμείνει στο ενεχυροδανειστήριο. Ο αδελφός Ουλιάνοφ ήταν τότε γνωστότερος με το ψευδώνυμο Λένιν. Αυτό που δεν είναι γνωστό είναι αν το ρολόι είχε τριγωνικό σχήμα όπως συνηθιζόταν για τα ρολόγια τσέπης των τεκτόνων εκείνην την εποχή.

Στην Ισπανία ιδρύθηκε το 1910 η Confederacion Nacional del Trabajo και το 1927 η Federacion Anarquista Iberica. Και στις δύο αυτές αναρχικές οργανώσεις, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη προ-φρανκική περίοδο, πολλά από τα ιδρυτικά μέλη ήταν τέκτονες. Δύο μάλιστα από αυτούς οι Vincente Ballester και ο Sanchez Rosa τυφεκίστηκαν από τους φρανκιστές.

Αναρχικοί στην Ελλάδα
Ας έλθουμε τώρα σε λίγο πιο επικίνδυνο έδαφος. Όπως είναι γνωστό οι δονήσεις είναι ισχυρότερες όσο πιο κοντά βρισκόμαστε στο επίκεντρο. Έτσι ως τώρα μπορούσαμε να αντιπαρέλθουμε τους Γάλλους, Ιταλούς, Βρετανούς, Ρώσους, Γερμανούς και Ισπανούς αναρχικούς. Τι γινόταν την ίδια περίπου περίοδο στην Ελλάδα;

Δανείζομαι στοιχεία από βιβλίο του Μιχάλη Δημητρίου. Ο Δημητρίου επισημαίνει ότι σε πολλές περιοχές της Ελλάδας γνώρισαν έξαρση οι αναρχικές ιδέες την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα. Οι βασικές τάσεις ήταν τέσσερις: αναρχοσυνδικαλισμός, αγροτικός αναρχισμός, χριστιανοαναρχισμός και η ατομική τρομοκρατία. Σε άλλο σημείο επισημαίνει ότι στην περίοδο 1893-95 υπήρχαν δέκα περίπου σοσιαλιστικές, αναρχικές και ουτοπιστικές τάσεις και επισημαίνει δύο που μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα:

Οι σοσιαλπατριώτες που ζητούν την εξέγερση των υπόδουλων Ελλήνων, τους οποίους καταπιέζει και εκμεταλλεύεται ο τούρκος δυνάστης. Εκδίδουν την επίσης βραχύβια εφημερίδα «Νέος Σοσιαλισμός» στην οποία στεγάζονται και αναρχίζοντες όπως ο Σπύρος Νάγος. Οι θεοσοφιστές και ουτοπιστές οπαδοί του Δρακούλη, που όταν αποχωρήσουν από το Σύλλογο θα εκδώσουν μαζί με άλλους αντιηγετικούς αναρχίζοντες την εφημερίδα «Σοσιαλιστικός Σύλλογος».

Στο βιβλίο υπάρχει μια δεκάδα αναφορών και στο βουλευτή και δικηγόρο Ρόκκο Χοϊδά θεωρούμενο ως αναρχοσοσιαλιστή και υποστηρικτή και με τις δύο ιδιότητές του, των διαφόρων διωκόμενων αναρχικών της εποχής. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη έμφαση σε αυτά τα τρία ονόματα. Και οι τρεις ήσαν αδελφοί τέκτονες και μάλιστα προς τιμήν του αδελφού Σπύρου Νάγου λειτουργεί από το 1949 και η ομώνυμη Στοά στην Αν. Αθηνών.

Έρευνα στις ελάχιστες διασωζόμενες πηγές μελών του Τάγματος εκείνης της περιόδου ενδεχομένως να εντοπίσει και άλλα ονόματα τεκτόνων αναρχικών ή σοσιαλιστών. Δυστυχώς τα περισσότερα αρχεία έχουν καταστραφεί στις διάφορες περιπέτειες της χώρας και του τάγματος και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Παράλληλα, όπως αναφέρθηκε και εισαγωγικά, η παρούσα εργασία δεν αποσκοπεί στο να αποτελέσει την πλήρη και οριστική παρουσίαση του θέματος, αλλά να επισημάνει δειγματοληπτικά. Ας δούμε μερικά συνοπτικά βιογραφικά για τους τρεις που αναφέρθηκαν.

Ο αδελφός Πλάτων Δρακούλης γεννήθηκε το 1858 και μετέστη στην Αιώνια  Ανατολή το 1932. Μυήθηκε στη Σ Στ Πυθαγόρας στις 10.12.1883. Ήταν συχνός ομιλητής στη Στοά και δημοσιεύτηκαν και μεταφράσεις του τεκτονικών κειμένων στο περιοδικό Πυθαγόρας, το οποίο ίδρυσε η Στοά, στον τόμο του 1884. Μετέφρασε στα ελληνικά βιβλία του Κροπότκιν και το 1885 εξέδωσε την εφημερίδα Άρδην (Μηνιαίον φύλλον των ανθρωπίνων συμφερόντων). Ηγήθηκε του αναρχοσυνδικαλισμού και είναι γνωστός και από τις υγιεινιστικές του θεωρίες. Είχε στενή σχέση με τη «Σοσιαλιστική Αναρχική Επαναστατική Προπαγάνδα» που λειτουργούσε στο Λονδίνο. Στην Αγγλία πέρασε πολλά χρόνια της ζωής του ως καθηγητής ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Ο αδελφός Σπύρος Νάγος γεννήθηκε στις 13.8.1869 και μετέστη στην Αιώνια Ανατολή στις 4.9.1933. Εκτός από το περιοδικό που αναφέρθηκε παραπάνω συνεργάστηκε και με τον Δρακούλη στο Άρδην. Όταν ο Δρακούλης αναχώρησε στην Αγγλία, ο αδ Νάγος εγκατέλειψε το συνδικαλισμό. Το 1904 μυήθηκε στην τότε Στοά Μαραθών. Το 1905, αν και ήταν νέος ακόμα τέκτονας, ηγήθηκε κίνησης αδελφών που αποχώρησαν από τη Στοά Μαραθών γιατί διαφωνούσαν στην εκτίμηση των εθνικών θεμάτων. Οι αποχωρήσαντες ίδρυσαν τη Σ Στ. Προμηθεύς και ο αδ Νάγος ήταν ο πρώτος Σεβάσμιος. Ο αδ Νάγος διατέλεσε μέλος του Συμβουλίου της Μεγάλης Στοάς της Ελλάδος και τακτικό μέλος του Υπάτου Συμβουλίου του 33ο.

Ο αδελφός Ρόκκος Χοϊδάς γεννήθηκε το 1830 και μετέστη στην Αιώνια Ανατολή το 1890. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω πότε και πού ακριβώς μυήθηκε ο αδ Χοϊδάς. Το 1881 ήταν πρόεδρος του παραρτήματος Πατρών του τεκτονογενούς σωματείου «Ρήγας Φεραίος» και όταν ιδρύθηκε η Στοά Πυθαγόρας φέρεται ότι αποτέλεσε μέλος της. Εικάζεται ότι θα πρέπει να είχε μυηθεί στη Στοά Αρχιμήδης η οποία λειτουργούσε στην Πάτρα. Ο αδελφός Χοϊδάς ήταν οπαδός των θεωριών του Σαιν Σιμόν, σαινσιμονιστής όπως αποκαλούνταν.

Επίλογος και συμπεράσματα
Όπως όταν αναφερόμουνα στους αλλοδαπούς αναρχικούς περιέλαβα και ένα ημιάσχετο επεισόδιο με τον Λένιν, έτσι θα κλείσω και αυτό το μέρος με μια αντίστοιχα μη άμεσα συνδεόμενη πληροφορία.

Ένας περίφημος φιλόσοφος και λογοτέχνης είναι ο αδελφός τέκτονας Νίκος Καρβούνης οποίος γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1880 και μετέστη στην Αιώνια  Ανατολή το 1947. Ο αδ Καρβούνης συνδέθηκε στενά με τη Θεοσοφική Εταιρεία Ελλάδος και τη Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος (όπως ονομαζόταν πριν τον Πόλεμο η Μεγάλη Στοά). Σημαντικός γενικά συγγραφέας δημοσίευσε και ανακοίνωσε πολλά σημαντικά κείμενα σχετικά με τη Θεοσοφία και τον Τεκτονισμό. Διετέλεσε μέλος της εκδοτικής ομάδας του επίσημου τεκτονικού περιοδικού και το 1931 ήταν Μεγάλος Στεγαστής της Μεγάλης Ανατολής.

Μετά την έναρξη του Πολέμου έλαβε μέρος στην Αντίσταση στις γραμμές του ΕΑΜ έγραψε μάλιστα και το γνωστό εμβατήριο «Βροντάει ο Όλυμπος». Στα χρόνια του Πολέμου και μετά τη λήξη του είχε διαρρήξει όλους τους δεσμούς του με τον Τεκτονισμό και τη Θεοσοφία.

Απηχώντας το ερώτημα που τέθηκε από έναν αδελφό όταν το παρόν κείμενο εκφωνήθηκε για πρώτη φορά: Άραγε ο Καρβούνης απομακρύνθηκε από τον Τεκτονισμό ή ο Τεκτονισμός απομακρύνθηκε από τον Καρβούνη; Τυχόν προσπάθεια απάντησης του ερωτήματος και κάθε πρόσθετη προσπάθεια για εξαγωγή συμπερασμάτων πραγματικά θα μπορούσε να εκληφθεί ως πρόκληση ερεθιστικής συζήτησης. Θέλω απλώς να ολοκληρώσω με μια ρήση του Τερέντιου και να παραφράσω μια άλλη ρήση του ίδιου. «Quod homines tot sentetiae» (Όσοι οι άνθρωποι τόσες και οι απόψεις). Και η παράφραση: «Είμαι τέκτονας και ουδέν το ανθρώπινο θεωρώ ξένο».

Του Ανδρέα Χρ. Ριζόπουλου

               

Βιβλιογραφία:
Αλεξανδρόπουλος, Α. Π. ‘Ηθική πολιτική’, Πυθαγόρας τ. Β΄, τ. Δ΄, Απρίλιος 1924 σσ. 481-484. Campion, Léo Les anarchistes dans la F M ou les maillons libertaires de la chaîne d’union, Marseille 1969. Δημητρίου, Μιχάλης Το Ελληνικό Σοσιαλιστικό Κίνημα, Πλέθρον Αθήνα 1985. Mellor, Alec Dictionnaire de la Franc-maçonnerie et des Franc-maçons, Paris 1971 σ. 302. Νάγος, Σπυρίδων ‘Η πολιτική της ελευθέρας τεκτονικής’, Πυθαγόρας τ. Β΄, τ. Γ΄, Μάρτιος 1924 σσ. 425-430 και Preston, William Illustrations of Masonry, London 1821 σ. 290. Πυθαγόρας, Στοά Λεύκωμα επί τη πεντηκονταετηρίδι της Σ Στ Πυθαγόρου (1881-1931), Αθήνα 1931.Revue Anarchiste τεύχη 8-11, Ιούλιος-Οκτώβριος 1930).
(Πρώτη ανακοίνωση Εταιρίας Φιλικών 1988. Πρώτη δημοσίευση Τεκτονικό Δελτίο Πυθαγόρας Τόμος Ζ΄, τ. 29, σσ. 336-347, 1989)

 

Η Διεθνής

 

Η Διεθνής

Εμπρός της γης οι κολασμένοι

της πείνας σκλάβοι εμπρός - εμπρός

Το δίκιο από τον κρατήρα βγαίνει

σα βροντή σαν κεραυνός.

Φτάνουν πια της σκλαβιάς τα χρόνια

όλοι εμείς οι ταπεινοί της γης

που ζούσαμε στην καταφρόνια

θα γίνουμε το παν εμείς.

Στον αγώνα ενωμένοι

κι ας μη λείψει κανείς

Ω! Νάτη, μας προσμένει

στον κόσμο η Διεθνής.

Θεοί, αρχόντοι, βασιλιάδες

με πλάνα λόγια μας γελούν

της γης οι δούλοι κι οι ραγιάδες

μοναχοί τους, θα σωθούν...

Για να λείψουν τα δεσμά μας

για να πάψει πια η σκλαβιά

να νιώσουν πρέπει τη γροθιά μας

και της ψυχής μας τη φωτιά.

 

 

 

Λουίζ Μισέλ Αναρχική Επαναστάτρια και Τέκτων

(Louise Michel/Vroncourt, 29 Μαϊου 1830-Marseille, 9 Ιανουαρίου 1905)

«... Προ της αγνώστου ταύτης δυνάμεως, ... ο βασιλεύς ωχρίασε. Ρίπτει περίφοβου βλέμμα επί της λαμποκοπούσης, αλλ’ ασθενούς ακολουθίας του εξ ιερέων και αυλικών, οίτινες περιστοιχίζουν αυτόν.  Τρέμει μήπως ο θρόνος αυτού συντριβή και καταποντισθή υπό των πελωρίων κυμάτων της ανθρωποπλημμύρας ...  Τότε δε, ανεγνώρισεν ενδομύχως την ύπαρξιν ισχύος ανωτέρας της ιδικής του και διείδεν, ότι εις την  απροπέλαστον ταύτην δύναμιν το μέλλον επεφύλασσε κυριαρχίαν μεγίστην και κοσμοκράτειραν. Η δύναμις αύτη ήτο ο Λαός....» [τονισμένο και στο πρωτότυπο]

[Απόσπασμα, μυθικής αλληγορικής διήγησης, από Γαλλικό Τεκτονικό Τυπικό του Α.Α.Σ.Τ 1895 - Εν χρήση από το Τεκτονικό Τάγμα στο οποίο μυήθηκε η Λουίζ Μισέλ ]

«Η εξουσία είναι καταραμένη. Να γιατί είμαι αναρχική" 

Αφίσα του Γαλλικού Μάη του '68.

Η Λουίζ Μισέλ ήταν Γαλλίδα συγγραφέας και ποιήτρια, δασκάλα, σοσιαλίστρια και αναρχική πολιτική οργανώτρια, πρωταγωνίστρια της Παρισινής Κομμούνας του 1871. Θεωρήθηκε «πνευματικό τέκνο» και «μαθήτρια» του Τέκτονα επαναστάτη Αυγούστου Μπλανκί. Για τον αντεπαναστατικό τύπο η Μισέλ ήταν «H Κόκκινη Λύκαινα» [La Louve Rouge], ενώ για τους φίλους ήταν γνωστή ως «Κόκκινη Παρθένα της Μονμάρτης» [Vierge Rouge de Montmartre].

ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ

    Γεννήθηκε στο Βρονκούρ (Chateau de Vroncourt) του Ωτ Μαρν (Haute-Marne), νόθα θυγατέρα του εύπορου νεαρού Laurent Demahis με την υπηρέτριά του Marianne Michel, αλλά ανατράφηκε με μεγάλη αγάπη, ιδίως από τους γονείς του πατέρα της, σαν να ήταν τέκνο νόμιμου γάμου. Την πρώτη ανατροφή και εκπαίδευσή της ανέλαβε προσωπικά ο παππούς της, που ήταν ορθολογιστής και στα νιάτα του είχε συμμετάσχει ως «Ιακωβίνος» στην Γαλλική Επανάσταση. Όταν κατά την εφηβεία της πέθαναν και οι δύο γονείς του πατέρα της, η Λουίζ στάλθηκε στο Chaumont, σε ένα ειδικό σχολείο για να γίνει δασκάλα και όταν τελείωσε τοποθετήθηκε στο Audeloncourt κοντά στο Vroncourt, παίρνοντας μαζί της την μητέρα της. Όσοι την γνώρισαν, μαρτυρούν ότι η στενότερη σχέση που ανέπτυξε στην ζωή της η Λουίζ ήταν με την μητέρα της. Οι διδακτικές της μέθοδοι το Audeloncourt δυσαρέστησαν κάποιους γονείς που έβλεπαν με δυσπιστία τις συνεχείς εκδρομές στην φύση ή το τραγούδι της «Μασσαλιώτιδας» που δίδασκε στα παιδιά, με αποτέλεσμα μετά από λίγο, τον Οκτώβριο του 1855, να υποχρεωθεί να μετακινηθεί σε ένα σχολείο θηλέων στο Millieres, όπου έμεινε και δίδαξε επί ενάμιση περίπου χρόνο. 

Όντας κριτικό και ανήσυχο πνεύμα, είχε στραφεί εξαρχής στις δημοκρατικές ιδέες και τον σοσιαλισμό και τελικά το 1856 εγκατέλειψε την συντηρητική επαρχία για να εγκατασταθεί μόνιμα στο Παρίσι, όπου τα μεγαλύτερα πλήθη υπόσχονταν συναρπαστικές στιγμές στους επαναστάτες της εποχής. Η ίδια περιέγραψε τον παλμό εκείνων των χρόνων στο βιβλίο της «Αναμνήσεις» («Memoires») με τα ακόλουθα λόγια: «Οι άνθρωποι ήθελαν να τα αγκαλιάσουν όλα μεμιάς, τις τέχνες, τις επιστήμες, την λογοτεχνία, τις ανακαλύψεις. Η ζωή έβραζε και όλοι βιάζονταν να ξεφύγουν από τον παλαιό κόσμο».

Η Louise Michel το 1880.

ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ

    Ασχολήθηκε με το γράψιμο και στις 27 Ιανουάριου 1862 έγινε γραμματέας της παρισινής «Ένωσης των Ποιητών» («L’ Union des poetes»), ενώ αρκετά από τα λογοτεχνικά της κείμενα τα υπέγραφε με το ψευδώνυμο «Ενζωλοράς» («Enjolras»), όπως ονομαζόταν στους «Άθλιους» του Ουγκώ ο φοιτητής ηγέτης των επαναστατών του 1832 που εκτελέστηκε στα οδοφράγματα του Παρισιού. Τον επιούσιο τον κέρδιζε αρκετά άνετα, εργαζόμενη ως δασκάλα. Όμως, επειδή αρνήθηκε να δώσει τον απαιτούμενο όρκο πίστης στον αυτοκράτορα και την Εκκλησία, τιμωρήθηκε με αποκλεισμό από την δημόσια εκπαίδευση και έτσι υποχρεώθηκε να ιδρύσει το 1865 δικό της ιδιωτικό σχολείο στην περιοχή της Μονμάρτης. Το 1869 ηγήθηκε του συλλόγου αλληλοβοήθειας των εργατριών του Παρισιού και την επόμενη χρονιά πρωτοστάτησε στην «Επιτροπή Επαγρύπνησης των Δημοκρατικών Γυναικών» («Le Comite de Vigilance des Citoyennes») στο διαμέρισμα της Μονμάρτης, από όπου και πήρε το προσωνύμιο της «Κόκκινης Παρθένας της Μονμάρτης». 

Η Λουϊζ Μισέλ, γιά τους φίλους, ήταν γνωστή ως «Κόκκινη Παρθένα της Μονμάρτης» [Vierge Rouge de Montmartre].

    Στις 12 Ιανουαρίου 1870 ήταν ανάμεσα στους 100.000 διαδηλωτές που συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία τον δημοσιογράφο Βίκτορα Νουάρ (Victor Noir, 1848 - 1870) και συμμετείχε στην ανεπιτυχή απόπειρα των «μπλανκιστών» να εκτρέψουν την κηδεία σε εξέγερση. Στις 15 Αυγούστου συμμετείχε στην διαδήλωση για την απελευθέρωση των μπλανκιστών Eudes και Brideau, που είχαν συλληφθεί για την απόπειρα εξέγερσης στην εργατική συνοικία Belleville και είχαν καταδικαστεί σε θάνατο. Από την έναρξη της πολιορκίας του Παρισιού από τους Πρώσους το φθινόπωρο του 1870, γράφτηκε στην πολιτική Λέσχη «Η πατρίδα σε κίνδυνο» («La Patrie en dager»), που αποσκοπούσε στο να εξασφαλίσει την σωτηρία των λαϊκών τάξεων απέναντι στους εισβολείς Γερμανούς και αγωνίστηκε πολύ με την βοήθεια του φίλου της Κλεμασώ (Georges Clemenceau), τότε δημάρχου Μονμάρτης, για να κρατήσει ανοικτό το σχολείο της και να σιτίσει τους μαθητές της. Όταν τέλος Σεπτέμβρη ουσιαστικά οι Πρώσοι αρχίζουν να πολιορκούν το Παρίσι, οι στερήσεις των κατοίκων του μετατρέπονται σε λιμό. Σε 3.600 ανθρώπους την εβδομάδα [κυρίως γέρους και παιδιά] υπολογίζονται τα θύματα του λιμού το μαύρο χειμώνα του 1870-71 στο Παρίσι.

ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΑΣ

    Το ηρωικό δίμηνο Απριλίου - Μαΐου 1871 συμμετείχε ενεργά στην Κεντρική Επιτροπή της Παρισινής Κομμούνας όπου εκπροσώπησε τις οργανώσεις των γυναικών, οργάνωσε την «Ένωση των Γυναικών για την Άμυνα του Παρισιού», ντύθηκε την στολή της Εθνοφρουράς, ορκίστηκε να σκοτώσει τον Αδόλφο Θιέρσιο (Louis - Adolphe Thiers, 1797 - 1877) και πολέμησε μαζί με τον 25χρονο σύντροφό της Θεόφιλο Φερρέ (Theophile Ferre, 1846 - 1871) στα τελευταία οδοφράγματα κοντά στο νεκροταφείο της Μονμάρτης, προτού συλληφθούν και κλειστούν στις φυλακές. Η Λουίζ, αρχικά, είχε κατορθώσει να διαφύγει, παραδόθηκε όμως στις 24 Μαϊου, όταν οι δυνάμεις της καταστολής των «Βερσαλιέζων» συνέλαβαν την μητέρα της και απειλούσαν να την τουφεκίσουν. Φυλακίστηκε στις φυλακές «Satory».

 

Η Louise Michel με τη στρατιωτική στολή των Κομμουνάρων.           Φωτ.   Fontange, 1871. Montreuil - Musee de l'Histoire vivante. Μετά από λίγους μήνες ο Φερρέ καταδικάστηκε σε θάνατο, αποχαιρέτησε τους δικαστές με τα λόγια «έζησα ελεύθερος και επιθυμώ επίσης ελεύθερος να πεθάνω» και εκτελέστηκε στις 22 Νοεμβρίου του 1871.

Η Λουίζ του αφιέρωσε το συγκινητικό ποίημα «Το κόκκινο γαρύφαλλο» («L’ oeillet rouge»).

Η ίδια δικάστηκε στο 6ο Πολεμικό Στρατοδικείο στις 16 Δεκεμβρίου 1871 με τις κατηγορίες της ένοπλης στάσης, της προτροπής των πολιτών σε τέλεση κακουργημάτων, της πλαστογραφίας και της συνομωσίας για θανάτωση ομήρων. 

Η Louise Miche εμψυχώνει τους Κομμουνάρους, έργο του Jules Girardet. Musee d'Art et d'Histoire de Saint-Denis

  

Απέναντι στους δικαστές η Λουίζ στάθηκε άφοβη, αγέρωχη και ασυμβίβαστη και τους προκάλεσε ανοικτά να την καταδικάσουν σε θάνατο:

 

Η σύλληψη της Louise Michel το Μάη του 1871, έργο του Jules Girardet. Musee d'Art et d'Histoire de Saint-Denis. Via Wikipedia. Στον αγαπημένο της Theophile Ferre, που συνελήφθη κι αυτός και εκτελέστηκε, η Louise Michel αφιέρωσε το αποχαιρετιστήριο ποιημά της "Τα Κόκκινα Γαρύφαλλα".

 «...Με κατηγορείτε ότι συμμετείχα στην εκτέλεση των στρατηγών. Απαντώ: Αν βρισκόμουνα στη Μονμάρτη, όταν επιχείρησαν να ανοίξουν πυρ κατά του λαού, δεν θα δίσταζα ούτε στιγμή να τους πυροβολήσω εγώ η ίδια. Αλλά αφού είχαν ήδη συλληφθεί δεν καταλαβαίνω γιατί τους εκτέλεσαν. Το θεωρώ κραυγαλέα ανανδρία. Όσο για τους εμπρησμούς, ναι συμμετείχα! Θέλησα να σηκώσω ένα φράγμα φωτιάς στους Βερσαγιέζους εισβολείς. Δεν έχω συνενόχους. Ενήργησα μόνη μου. Έπραξα αυτό που ήμουν  υποχρεωμένη να πράξω, δηλαδή το επαναστατικό μου καθήκον, χωρίς μίσος, χωρίς οργή, χωρίς οίκτο, ούτε για τους άλλους ούτε καν για τον εαυτό μου... δεν υπερασπίζομαι τον εαυτό μου και ούτε επιθυμώ να με υπερασπιστεί άλλος. Ανήκω ολοκληρωτικά στην κοινωνική επανάσταση και απ’ ό,τι φαίνεται κάθε καρδιά που πάλλεται για την Ελευθερία δεν έχει κανένα άλλο δικαίωμα πέρα από ένα μολυβένιο βόλι. Ε, λοιπόν εγώ απαιτώ το δικό μου ! Εάν με αφήσετε να ζήσω, δεν θα πάψω ποτέ να φωνάζω για εκδίκηση και θα παραδώσω στην εκδίκηση των αδελφών μου τους δολοφόνους της επιτροπής Χαρίτων. Κάποτε θα κατορθώσω να την πάρω. Αυτά μόνο είχα να πω. Τώρα, εάν δεν είστε πολύ δειλοί, σκοτώστε με». 

Απέφυγε [λόγω φύλου] τη θανατική καταδίκη, παρ’ όλο που την απαίτησε. 

Καταδικάστηκε σε ισόβια εξορία στη Νέα Καληδονία. Μετά από μια 22μηνη παραμονή της στη φυλακή μεταφέρθηκε στον τόπο της εξορίας της το 1873. Έχοντας καταδικαστεί σε ισόβια εξορία, έμεινε επί 20 μήνες φυλακισμένη στις φυλακές «Auberive». Ο Βίκτωρ Ουγκώ (Victor Hugo) της αφιέρωσε τον ίδιο Δεκέμβριο το ποίημά του «Viro Major», ενώ από την άλλη οι καθεστωτικές εφημερίδες της εποχής την περιέγραφαν ως «κόκκινη λύκαινα» («la louve rouge») και αιμοσταγές τέρας.

ΕΞΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΚΑΛΥΔΩΝΙΑ

Στις 8 Αυγούστου 1873 φορτώθηκε αλυσοδεμένη στο πλοίο «Virginie» με προορισμό την Νέα Καλυδωνία (Nouvelle Caledonie) του Ειρηνικού, στης οποίας την φυλακή «Numbo» έφτασε μετά από ένα σκληρό ταξίδι τεσσάρων μηνών, στην διάρκεια του οποίου έγινε στενή φίλη των συγκρατουμένων της «κομμουνάρων» Ανρί Ροσφόρ [Victor Henri Rochefort, 1831 - 1913, δημοκρατικού μαρκήσιου, εκδότη και δημοσιογράφου της απαγορευμένης εφημερίδας «La Marseillaise» και Ελευθεροτέκτονος] και Ναταλί Λεμέλ [Nathalie Lemel, 1826 - 1921, φεμινίστρια και στέλεχος της Πρώτης Διεθνούς, η οποία μύησε την Λουίζ στον Αναρχισμό]. Έμεινε στην εξορία 7 σχεδόν χρόνια και δημιούργησε και εκεί προβλήματα στους κρατούντες, όταν η μοναδική μέσα σε όλους τους εξόριστους όχι μόνο πήρε το 1878 θέση υπέρ των εξεγερμένων αυτοχθόνων Κανάκ (Kanak), αλλά επιπλέον είχε προσπαθήσει ήδη από τον Μάϊο του 1875 να τους μορφώσει και να τους δημιουργήσει πολιτική θεωρία.

ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Η άφιξη της Louise Michel στο σιδηροδρομικό σταθμό Saint-Lazare του Παρισιού το 1880, όπου την υποδέχτηκαν οι Henri de Roche fort, Louis Blanc και Georges Clemenceau [να σημειωθεί ότι και οι τρεις φίλοι της ήταν Ελευθεροτέκτονες]. Via Ateneu Libertari Estel Negre.

Η Λουίζ επέστρεψε στο Παρίσι στις 9 Νοεμβρίου 1880 μετά από πολιτική γενική αμνηστία που χορηγήθηκε για όλους όσους ακόμα εξέτιαν ποινές που είχαν να κάνουν με την «Κομμούνα» και την υποδέχθηκε πανηγυρικά ένα απέραντο πλήθος 10.000 ομοϊδεατών της στον σταθμό St Lazare. Έχοντας πλέον ασπαστεί τον Αναρχισμό, μίλησε σε ένα εξίσου μεγάλο πλήθος σοσιαλιστών και αναρχικών στις 21 Νοεμβρίου και τους επόμενους μήνες αύξησε την επαναστατική της δραστηριότητα, την αρθρογραφία της και τις ομιλίες της σε δημόσιες συγκεντρώσεις.

Πενηντάχρονη πια, αποχαιρέτισε τον Ιανουάριο του 1881 τον μεγάλο επαναστάτη, «δάσκαλο» και «πνευματικό της πατέρα», Ωγκίστ Μπλανκί (Louis Auguste Blanqui, 1805 - 1881), εκφωνώντας στην κηδεία του έναν συγκινητικό επικήδειο και καθιέρωσε έκτοτε να ορκίζεται στο όνομά του κάθε φορά που την έσερναν, ως κατηγορούμενη, στα δικαστήρια. [Να σημειωθεί ότι ο Μπλανκί ήταν Ελευθεροτέκτων, Καρμπονάρος και η πιο ηρωική προσωπικότητα του γαλλικού Σοσιαλισμού του 19ου αιώνα. Είχε μυηθεί στον Τεκτονισμό το 1830 στη Στοά «Οι Φίλοι της Αλήθειας». Το 1842 «υιοθετήθηκε» στη Στοά «Ναός των Φίλων της Γαλλικής Τιμής». Η δομή των επαναστατικών οργανώσεων που δημιούργησε ήταν εμπνευσμένη από την οργανωτική δομή του Τεκτονισμού]. Τον Ιούλιο του 1881 εκπροσώπησε το γαλλικό αναρχικό κίνημα στο διεθνές συνέδριο του Λονδίνου («London International Social Revolutionary Congress»), στο οποίο υιοθετήθηκε η λεγόμενη «έμπρακτη προπαγάνδα» («propaganda by deed», «propagande par le fait», «propaganda durch die Tat») ως μέσο προετοιμασίας της κοινωνικής Επανάστασης.

Αριστερά, η Louise Michel σε σκίτσο του γάλλου ζωγράφου Louis Tinayre (γιος Κομμουνάρων ο ίδιος). Via cartoliste.ncedl.

Τον Ιανουάριο του 1882, σε συγκέντρωση για την πρώτη επέτειο του θανάτου του Μπλανκί, συνελήφθη για μία ακόμη φορά με την κατηγορία της περιύβρισης αρχής και έμεινε στην φυλακή επί 2 εβδομάδες, ενώ παρουσιάζεται από πολλούς να έχει καθιερώσει στις 9 Μαρτίου 1883 στο Παρίσι την μαύρη σημαία των αναρχικών, όταν, κρατώντας μία τέτοια στα χέρια της, ηγήθηκε μαζί με τον μόλις 22χρονο τότε Αιμίλιο Πουζέ (Emile Pouget, 1860 - 1931) ενός πλήθους εξαγριωμένων ανέργων, μερικοί από τους οποίους άρπαξαν ψωμιά από τρεις φούρνους της πόλης. Σύμφωνα όμως με άλλες αναφορές, η ίδια είχε υψώσει ξανά την μαύρη σημαία και παλαιότερα, πριν από 12 χρόνια, κατά την διάρκεια της Παρισινής Κομμούνας, τότε όμως με χιαστί οστά και νεκροκεφαλή [!!!] [γνωστό Τεκτονικό σύμβολο]. Η Ιστορία όμως πρωτοεμφανίζει την ύψωση μαύρης σημαίας με πολιτικό - επαναστατικό νόημα νωρίτερα, τον Οκτώβριο του 1865, στο «Διεθνές Φοιτητικό Συνέδριο» της Λιέγης (Liege), από τους Γάλλους μπλανκιστές. Ως καθοδηγήτρια πάντως εκείνων που λεηλάτησαν τους παρισινούς φούρνους συνελήφθη μετά από αναζήτηση τριών εβδομάδων και καταδικάστηκε σε κάθειρξη 6 ετών.

Α. Στη μικρή γραβούρα, η Louise Miche επικεφαλής μιας διαδήλωσης ανέργων το 1883, κατά την οποία σημειώθηκαν λεηλασίες φούρνων (καταδικάστηκε σε έξι χρόνια φυλακή για "εξώθηση λεηλασιών").

Β. Ψωμί ή Θάνατος", καρικατούρα του H. Demare (1883), με αφορμή τη διαδήλωση των ανέργων και τις λεηλασίες.

Έμεινε στην φυλακή μέχρι τον Ιανουάριο του 1886, οπότε και αποφυλακίστηκε μαζί με άλλα στελέχη του αναρχικού χώρου (Κροπότκιν, Μπορντά, Πουζέ, κ.ά.), έπειτα από χορήγηση πολιτικής αμνηστίας από τον πρόεδρο Grevy, ενώ στα τέλη του ιδίου έτους ο ποιητής Πωλ Βερλαίν (Paul - Marie Verlaine, 1844 - 1896) της αφιέρωσε το ποίημά του «Μπαλάντα προς τιμήν της Λουίζ Μισέλ» («Ballade en l’ honneur de Louise Michel»). Όμως ο θάνατος της μητέρας της την προηγούμενη χρονιά (στις 3 Ιανουαρίου 1885) που της είχε προξενήσει κατάθλιψη, συν την πολυδιάσπαση του σοσιαλιστικού κινήματος είχαν κλονίσει αρκετά το φρόνημά της.

«ΗΘΙΚΗ ΑΥΤΟΥΡΓΟΣ»

Ακολούθησε νέα σύλληψη και φυλάκισή της με αφορμή την άγρια απεργία στην Decazeville του Αβεϋρόν (Aveyron), κατά την οποία οι εκεί ανθρακωρύχοι είχαν στις 26 Ιανουαρίου 1886 κακοποιήσει και εκπαραθυρώσει τον εκπρόσωπο της εργοδοσίας μηχανικό Jules Watrin. Οκτώ άντρες απεργοί και δύο γυναίκες είχαν συλληφθεί ως αυτουργοί του λιντσαρίσματος, το οποίο όμως είχε χαιρετιστεί ως «εκτέλεση» από τους επαναστατικούς σοσιαλιστικούς και αναρχικούς κύκλους του Παρισιού και τις εφημερίδες τους. Ακολούθησε η σύλληψη και καταδίκη σε 15μηνη φυλάκιση των επαναστατών σοσιαλιστών αγκιτατόρων Ερνέστου Ρος (Ernest Roche, 1850 - 1917, εκδότη της εφημερίδας «L’ Intransigeant») και Αλμπέρτου Ντουκερσύ (Albert DucQuercy, 1856 - 1934, συντάκτη της  «Cri du Peuple») που δρούσαν στην περιοχή, η οποία σύλληψη και φυλάκιση έγινε αφορμή για γενίκευση της απεργίας και σε άλλους κλάδους εργατών της περιοχής, ενώ ανάλογες άγριες απεργίες ξεσπούσαν και σε διάφορες περιοχές του Βελγίου, με πυρπολήσεις εργοστασίων, δημοσίων κτιρίων, εκκλησιών, μοναστηριών και σπιτιών πλουσίων, στην δε γαλλική πρωτεύουσα ο 27χρονος αναρχικός Σαρλ Γκαλό (Charles Gallo, 1859 - 190?), φωνάζοντας «Vive l’ Anarchie!» έστρεφε στις 5 Μαρτίου το περίστροφό του προς τους πανικόβλητους υπαλλήλους του παρισινού Χρηματιστηρίου. Στην καταστολή που ακολούθησε, εκτός από τους επικεφαλής των απεργών συνελήφθησαν και όσοι επαναστάτες σοσιαλιστές και αναρχικοί είχαν, είτε σε άρθρα τους είτε σε ομιλίες τους, επαινέσει την βία. Ανάμεσα σε εκείνους που κατηγορήθηκαν ως «ηθικοί αυτουργοί» ήταν και η Λουίζ Μισέλ, η οποία εξαιτίας μιας ομιλίας της στο θέατρο «Chateau-d’ Eau» στις 3 Ιουνίου υπέρ των απεργών, κλείστηκε για μία ακόμη φορά στις φυλακές, αυτή την φορά όμως για τέσσερις μόνον μήνες.

ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ

Την Κυριακή 22 Ιανουρίου του 1888, κι ενώ η Louise Michel είχε πάρει το λόγο σε μία μεγάλη συγκέντρωση στη Χάβρη, έγινε απόπειρα δολοφονίας της. Πυροβολήθηκε από πίσω δύο φορές από έναν φτωχό 32χρονο βασιλόφρονα Βρετόνο, τον Πιέρ Λουκάς [Pierre Lucas]. Μία σφαίρα διαπέρασε το καπέλο της και η άλλη σφηνώθηκε στον αριστερό κροταφικό λοβό του εγκεφάλου της [απ' όπου δεν βγήκε ποτέ]. Ατάραχη, καθησύχασε τους 2.000 ακροατές της, λέγοντας πως επρόκειτο μόνο για έναν ηλίθιο που έριξε με άσφαιρα. Η Louise Michel όχι μόνο αρνήθηκε να μηνύσει τον απλοϊκό επίδοξο δολοφόνο της, αλλά τον συνέδραμε και με έναν δικηγόρο, ώστε να αθωωθεί. Επιπρόσθετα τον υπερασπίστηκε και η ίδια στην δίκη του, λέγοντας ότι «είχε απλώς παρασυρθεί από μια άθλια κοινωνία». Επικοινωνούσε μαζί του και στο τέλος του αφιέρωσε κι ένα ποίημα της, τον Βρετόνο:

"Ο γιος αυτός των ακτών της Αρμορικής, των ακτών όπου η θάλασσα ουρλιάζει, πήγαινε χαμένος στις σκέψεις και τον μυστικισμό του... Ας παραμείνει ελεύθερος μέσ' τη σκιά του, γι' αυτόν δεν έχουμε νόμο”.

Όταν ο φίλος και συναγωνιστής της, Henri Rochefort, παλιός υποστηρικτής της Κομμούνας, μετά από χρόνια στράφηκε σε ακροδεξιές λαϊκίστικες θέσεις, η Louise Michel του χάρισε τη μία από τις δύο σφαίρες που της έριξαν, με το εξής σημείωμα : «Ενθύμιο από τη σφαίρα με το κομμένο αυτί που βρέθηκε στο καπέλο μου».

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

Το 1890 την συνέλαβαν για μία ακόμη φορά μετά από πύρινους λόγους της με την κατηγορία της «διέγερσης σε στάση» και μόλις μετά βίας γλίτωσε τα χειρότερα, καθώς κατά την μόδα της εποχής στην αντιμετώπιση των αναρχικών οι κρατούντες είχαν πρόθεση να την κλείσουν σε φρενοκομείο. Εγκατέλειψε λοιπόν την Γαλλία, και έζησε κάποια χρόνια σε πολιτική αυτοεξορία στην Αγγλία, όπου όμως το 1895 ήλθε σε πλήρη διάσταση με τους εκεί, επικρατούντες έναντι των αναρχικών, μαρξιστές. Αυτό που υποστήριζε μέχρι τον θάνατό της ήταν η αμεσότητα και η διαύγεια των προθέσεων:

...«στις ημέρες μας έχουμε ως κύρια όπλα μας την ειλικρίνεια και την αμεσότητα. Είναι προς το συμφέρον μας να εμφανιζόμαστε προς τα έξω όπως ακριβώς είμαστε και σύμφωνα με αυτά που πιστεύουμε»...

Κατά την παραμονή της στο Λονδίνο άνοιξε ένα σχολείο για τα παιδιά των πολιτικών προσφύγων (το «International School»), το οποίο κατά τον Τζων Σόττον (John Shotton) απετέλεσε το πρώτο ελευθεριακό σχολείο της Αγγλίας. Μέχρι τον θάνατό της, και πάντα παρακολουθούμενη από την αστυνομία, συνέχισε να περιοδεύει και να δίνει διαλέξεις, τόσο στην Αγγλία όσο και στην Ολλανδία, το Βέλγιο, αλλά και την Γαλλία, στην οποία είχε επιστρέψει από το 1895 για να εκδώσει με τον Σεμπαστιάν Φωρ (Sebastien Faure, 1858 - 1942) την αναρχική εφημερίδα «Libertaire».

Η Louise Michel προς το τέλος της ζωής της. Via Institut de France.

Κατά την διάρκεια μιας τέτοιας περιοδείας στην Αλγερία και την νότια Γαλλία πέθανε στις 9 Ιανουαρίου 1905 στο δωμάτιο 11 του «Hotel Oasis» της Μασσαλίας,σε ηλικία 74 ετών. Θάφτηκε στο νεκροταφείο του Λεβαλουά Περέ (Levallois -Perret) του Παρισιού με πολιτική, όπως η ίδια είχε ζητήσει, κηδεία στις 21 Ιανουαρίου και το πλήθος στην κηδεία της ξεπερνούσε σε μήκος το ένα χιλιόμετρο.

 Η ΛΟΥΤΖ ΜΙΣΕΛ ΚΑΙ Ο ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ

    Η πρώτη επαφή της Λουίζ Μισέλ με τον Τεκτονικό χώρο έγινε μέσω του κοινωνικού της περίγυρου. Πολλοί από τους φίλους, συναγωνιστές και συγκρατούμενούς της ήταν μυημένοι στον Ελευθεροτεκτονισμό. Ως παράδειγμα αναφέρονται τα ονόματα των Ανρί Ροσφόρ, Λουί Μπλαν και του Ζωρζ Κλεμενσώ. Χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμα και ο άνθρωπος που η Λουίζ Μισέλ θεωρούσε μέντορα και «πνευματικό πατέρα», ο Αύγουστος Μπλανκί, ήταν Τέκτων. Κατά τη διάρκεια της Παρισινής Κομμούνας η Λουίζ Μισέλ ύψωσε τη μαύρη σημαία της αναρχίας, στην οποία η ίδια είχε προσθέσει ένα κλασσικό Τεκτονικό σύμβολο, το κρανίο με οστά χιαστί. Όμως εκείνη της εποχή η «Κόκκινη Παρθένα της Μονμάρτης» δεν είχε ενταχθεί, ακόμα, στον Τεκτονισμό. Είναι πιθανόν η έμπνευση για τη δημιουργία της σημαίας να προήλθε μέσα από τα ακούσματά της.

Η Λουίζ Μισέλ σε σκίτσο των τελών του 19ου αιώνα, του γνωστού σκιτσογράφου της εποχής, Μολώχ [Moloch]. Την παρουσιάζει ως «Χήρα» η οποία θρηνεί για τα «Τέκνα» της που σκοτώθηκαν στα γεγονότα της Κομμούνας. Είναι ντυμένη με μαύρο ρούχο το οποίο φέρει τα Γαλλικά Τεκτονικά σύμβολα του πένθους και της θλίψης.

Την ίδια εποχή η ενεργή συμμετοχή των Παριζιάνων Τεκτόνων στα γεγονότα της Κομμούνας φαίνεται ότι εντυπωσίασε τη Λουίζ Μισέλ. Στο βιβλίο της «Αναμνήσεις» το 1886, αναφερόμενη στη μεγαλειώδη Τεκτονική πορεία της 29ης Απρίλη 1871 και την τοποθέτηση των λαβάρων των Στοών πάνω στα οδοφράγματα των Κομμουνάρων, θα γράψει:... «Αυτή η παράξενη πομπή ήταν ένα θέαμα, σαν αυτά που βλέπει κανείς στα όνειρα. Ακόμα και σήμερα μου φαίνεται ότι τους ξαναβλέπω, σαν εικόνες φαντασμάτων να κινούνται στη σκηνή, σε μια παράσταση άλλης εποχής. Να λένε τα λόγια της Ελευθερίας και της Ειρήνης, τα οποία θα επαληθευτούν στο μέλλον. Η αίσθηση ήταν μεγαλειώδης. Ήταν υπέροχο να βλέπεις αυτή την τεράστια πομπή να βαδίζει παίρνοντας ρυθμό από τον ήχο των σφαιρών. Τα παράξενα Λάβαρα περνούσαν, τα τουφέκια, τα κανόνια, οι οβίδες, λύσαγαν. Ήταν 6000, αντιπροσώπευαν 50 Στοές. Ήταν τα Λάβαρα που στήθηκαν στο οδόφραγμα του Port Maillot. Πρώτο απ' όλα ήταν το λευκό, σαν μία σημαία Ειρήνης, που πάνω του είχε κεντημένες, με κόκκινα γράμματα, αυτές τις λέξεις: «Αγαπάτε Αλλήλους» ! ..
Μετά την αμνηστία των Κομμουνάρων, το 1880, πολλά μέλη και αγωνιστές της Κομμούνας, γοητευμένοι από τη στάση των Τεκτόνων, μυούνται στον Ελευθεροτεκτονισμό. Ονόματα όπως του Ευγένιου Ποτιέ και της Μαρί Μποννεβιάλ, κοσμούν τις Τεκτονικές Στοές της εποχής. Όχι όμως ακόμα αυτό της Λουίζ Μισέλ.

Τα χρόνια περνούν. Το 1904 η Λουίζ Μισέλ ήταν πλέον θρύλος, ένα «ιερό πρόσωπο» και λατρευόταν σχεδόν ως αγία από τον απλό Γαλλικό λαό. Στις 20 Ιούλη 1904, μετά από πρόταση της αδελφής Μαντλέν Πελλετιέ [η οποία φέρεται να είπε «θεωρώ τιμή μου να φέρω τη Λουίζ Μισέλ στον Ελευθεροτεκτονισμό»], η «Κόκκινη Παρθένα» προσκλήθηκε επισήμως από τη Σεπτή Συμβολική Στοά «Παγκόσμιος Αδελφότης», η οποία άνηκε στη Μεγάλη Μικτή Σκωτική Συμβολική Στοά της Γαλλίας [μία ιστορική Τεκτονική Δύναμη που δεν υφίσταται πλέον], προκειμένου να δώσει μία διάλεξη. Μετά το πέρας της ομιλίας και πριν η Λουίζ Μισέλ αποχωρήσει, για να κλείσουν οι εργασίες, ο Σεβάσμιος της Στοάς, κατά τα Γαλλικά Τεκτονικά έθιμα, έκανε ένα δώρο στη φιλοξενούμενη του εργαστηρίου. Το δώρο είχε συμβολικό χαρακτήρα. Ήταν μία κενή αίτηση εισδοχής στο Τάγμα.

Η Λουίζ Μισέλ μυήθηκε στον Ελευθεροτεκτονισμό στις 13 Σεπτέμβρη 1904 στη Σεπτή Συμβολική Στοά «Κοινωνική Φιλοσοφία» υπ’ αριθμ. 3 υπό της αιγίδα της Μεγάλης Μικτής Σκωτικής Συμβολικής Στοάς. Την επόμενη μέρα, 14 Σεπτέμβρη 1904, προσκλήθηκε να μιλήσει στη Στοά «Ντιντερό» [Diderot] της ίδιας Τεκτονικής Δύναμης. Η ομιλία της άρχισε με αυτά τα λόγια:

"Θα είχα γίνει δική σας πριν πολύ καιρό, εάν γνώριζα την ύπαρξη των μικτών Στοών. Νόμιζα ότι για να ενταχθεί κάποιος στον Τεκτονισμό θα έπρεπε να είναι άνδρας"

Είναι περιττό να ειπωθεί ότι η Λουίζ Μισέλ μυήθηκε στον Τεκτονισμό χωρίς να αρνηθεί ή να κάνει έκπτωση στις φιλοσοφικοπολιτικές της θέσεις.

Το έμβλημα της Μεγάλης Μικτής Σκωτικής Συμβολικής Στοάς [Η ιστορία της εν λόγω Τεκτονικής δύναμης συνδέεται έμμεσα με την Ελληνική Τεκτονική ιστορία]

Τον Γενάρη του 1905 η Λουίζ Μισέλ αφήνει φτωχότερο το Γαλλικό λαό. Την ημέρα της κηδείας της, πλήθος κόσμου, κρατώντας κόκκινες και μαύρες σημαίες, συγκεντρώθηκε στο Κοιμητήριο για να τη συνοδεύσει στην τελευταία της κατοικία. Στη διάρκεια των επικηδείων λόγων, ο Σεβάσμιος της Στοάς «Η Κοινωνική Φιλοσοφία», στην οποία η «Κόκκινη Παρθένα της Μονμάρτης» είχε μυηθεί, αφού μίλησε με λαμπρά λόγια για την εκλειπούσα, πλησίασε το φέρετρο με σκοπό να τοποθετήσει, τιμητικά, επ’ αυτού μία γαλάζια ταινία στο άκρο της οποίας κρεμόταν ένα χρυσό τρίγωνο. Διακριτικό που δήλωνε την Τεκτονική ιδιότητα της εκλιπούσης. Τον σταμάτησαν όμως οι δυνατές φωνές των παρευρισκομένων:
«Όχι ! Όχι ! Δεν πρέπει να υπάρχει διάκριση», φώναξαν, «η Λουίζ Μισέλ ανήκει σε όλους μας !».

Ο Σεβάσμιος, αφού υποχώρησε, πήγε διακριτικά και καρφίτσωσε το Τεκτονικό διάσημο στη μέση ενός στεφανιού με κόκκινα λουλούδια.

LES OBSEQUES BE LOUISE MICHEL, LE 22 JANVIER. — BE LA OARE BE LVON AU CLHETIERE BE LEVALLOIS-RERRET To πλήθος στην κηδεία της ξεπερνούσε σε μήκος το ένα χιλιόμετρο [!].  Στη κάτω αριστερά φωτογραφία διακρίνεται Τεκτονικό λάβαρο.

Σήμερα η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας, η μεγαλύτερη Τεκτονική δύναμη στη Γαλλία με πάνω από 50.000 μέλη, στην επίσημη ιστοσελίδα της, αναφέρει με υπερηφάνια: ... «Είμαστε απόγονοι των ανδρών και γυναικών που επιχείρησαν, με τον τρόπο τους, να βελτιώσουν την Ανθρωπότητα [Κοινωνία]: του Βολταίρου, του Λαφαγιέτ, του Γκαριμπάλντι, του Αυγούστου Μπλανκί, ... , του Μπακούνιν, ..., της Λουίζ Μισέλ, ... και τόσων άλλων οι οποίοι τίμησαν τις Στοές μας με την παρουσία τους.» ....

[...«We are the heirs of men and women who have endeavoured, in their own way, to improve Humanity: Voltaire, La Fayette, Garibaldi, Auguste Blanqui, Victor Schoelcher, the Emir Abd El-Kader, Louise Michel, Bakounine, Jean Zay, Felix Eboue, Pierre Brossolette and the so many others who have graced our Lodges with their presence.»...]

ΤΑ ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ

Τουλάχιστον μέχρι το 1916 γινόταν κάθε χρόνο μία αγωνιστική εργατική διαδήλωση δίπλα στον τάφο της, ενώ δύο σώματα γαλλόφωνων εθελοντών μαχητών στον Ισπανικό Εμφύλιο ονομάστηκαν «Bataillons Louise Michel» για να τιμηθεί η μνήμη της.
Την Πρωτομαγιά του 1946 ο σταθμός του Μετρό «Vallier» μετονομάστηκε προς τιμήν της «Louise Michel» [Είναι η μοναδική γυναίκα που έδωσε το όνομά της σε σταθμό του παρισινού μετρό] και το 1975 ονομάστηκε το ίδιο ο χώρος μπροστά από τον καθεδρικό της «Σακρέ Καιρ» [«Sacre Coeur»].

Η Louise Michel στην εξορία μέσα από τις είκόνες της ταινίας Louise Michel la rebelle της σκηνοθέτριας Solveig Anspach [2010]. Σε αντίθεση με άλλους Κομμουνάρους, που περιφρονούσαν τους αυτόχθονες Kanaks, η Louise Michel υποστήριξε την εξεγερσή τους το 1878, και αφιερώθηκε στη μορφωσή τους [ήταν δασκάλα].

Τον Ιανουάριο του 2005, τέλος, η πόλη του Παρισιού αφιέρωσε ολόκληρο τον μήνα στην εκατοστή επέτειο του θανάτου της, και ο Δήμος Παρισιού με το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και τον πολιτιστικό σύλλογο «Actaze» διοργάνωσαν στις 11 και 12 Μαρτίου το συμπόσιο «Louise Michel, figure de la transversalite», στο οποίο μίλησαν περισσότεροι από είκοσι ειδικοί ιστορικοί.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

«Lueurs dans l’ ombre. Plus d’ idiots, plus de fous. L’ ame intelligente. L’ idee libre. L’ esprit lucide de la terre a Dieu  , 1861

«Le livre du jour de l’ an: historiettes, contes et legendes pour les enfants», Paris, 1872
«La Greve derniere», μαζί με την Jean Guetre (ψευδώνυμο της Victoire Tinayre), 1881
«La Misere», 1882

«Les Meprises», μαζί με την Jean Guetre (ψευδώνυμο της Victoire Tinayre), 1882
«Le Gars Yvon», 1882

«Ligue internationale des femmes revolutionnaires, Appel a une reunion», 1882
«Le Batard imperial», μαζί με τον Jean Winter, 1883
«De fense de Louise Michel», 1883

«La Fille du people», μαζί με τον Adolphe Grippa, 1883

  «Contes et legendes », 1884

«Legentes et chants de gestes des canaques», 1885
«Les Microbes humains», 1886

«Mani feste et proclamation de Louise Michel aux citoyennes de Paris», ως «Louise Maboul», 1883
«Memoires», 1886

«L’ Ere nouvelle, pensee derniere, souvenirs de Caledonie», τραγούδια της φυλακής, 1887
«Le Coq rouge», θεατρικό, 1888
«Le Monde nouveau», 1888

«Lectures encyclopediques par cycles attracti s», 1888 «Les rimes de l’ epoque», 1888

«Le claque-dents», διήγημα, 1890

«Prise de possession», 1890

«Α travers la vie», ποίηση, 1894

«La ommune», 1898

«Le Reve», 1898 «Avant la Commune», 1905, μετά θάνατον
«Souvenirs et aventures de ma vie», 1905 - 1908, μετά θάνατον
«Fleurs et ronces», ποίηση, 1913, μετά θάνατον. Δημοσίευσε επίσης κείμενά της σε πολλές σοσιαλιστικές και αναρχικές εφημερίδες, μερικές από τις οποίες είναι οι «L‘ Aurore», «La Bataille», «L‘ Intransigeant», «L‘ Echo de la Haute - Marne», «Le Libertaire», «La Patrie en dager», «Le Pays», «La Revolution Sociale», «Le Marseillaise», κ.ά.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Francois Cavanna, «Louise la petroleuse, ou l’ Hydre de l’ Anarchie», Paris, 1981
Paule Lejeune, «Louise Michel, l’ indomptable», Paris, 1978

Margaret Leland Goldsmith, «Seven Women Against the World», London, 1935
Prosper - Olivier Lissagaray, «Histoire de la Commune de 1871», Paris, 1876
Fernand Planche, «La vita ardente e intrepida di Louise Michel», Paris, 1948
Edith Thomas, «Louise Michel», Montreal, 1980

  Το παρόν κείμενο συντάχθηκε από το Τεκτονικό Τρίγωνο «Κοινωνικός Κύκλος» βασιζόμενο στην βιογραφία της Λουίζ Μισέλ που έγραψε ο Βλάσσης Ρασσιάς.