ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

 ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

 Ελληνικός  διαφωτισμός

 Με Πρωταγόρα αρχίζει, τον δίδαξαν οι Σοφιστές. Κι ο Επίκουρος τον χτίζει μέχρι το σήμερα.

«Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος». ο Πρωταγόρας λέει.                                    

Κι αυτή εδώ η ρήση του, τον κόσμο ακόμα καίει για πράγματα που υφίστανται και όντως ότι υπάρχουν, γι’ αυτά που δεν υφίστανται ότι όντως δεν υπάρχουν.                         

Προέκυψαν ζητήματα, αν όντως αληθεύει και μέσα εις τον κόσμο μας τα πάντα αν πρεσβεύει. 

Η ύλη είναι σε ροή διαρκώς σε κάθε φάση προστίθεται στα σώματα η ύλη που έχουν χάσει. 

Οι αισθήσεις μεταβάλλονται στην πάροδο των χρόνων, μα παραμένει ο άνθρωπος κριτήριο των πάντων μόνον.                                 

Αυτός τον δρόμο άνοιξε για τον Διαφωτισμό, κι έκανε επανάσταση και στον  συλλογισμό.

Ο πρώτος που υποστήριξε ότι για κάθε θέμα δυο γνώμες είχε αντίθετες.

Κι αυτό δεν ήταν ψέμα δεν το έλεγε έτσι άσκοπα ούτε κενοδοξούσε.                    

Και για τα δυο τ’ αντίθετα ρωτούσε κι απαντούσε.

Ο Πρωταγόρας μίλησε και για την τιμωρία.  

Πως πρέπει να ‘ναι ανάλογη με την κατηγορία, να ‘ναι παραδειγματική για εκείνον που την κάνει αλλά και αποτρεπτική άλλος να μην την κάνει.    

Έκανε  κι  ένα  σύγγραμμα για   την   γραμματική, μέρη   του  λόγου  χώρισε  ευθύς   απ’   την   αρχή.

Μίλησε και για θεούς αν είναι κι αν υπάρχουν, και πως δεν είναι σίγουρος ούτε κι αν δεν υπάρχουν.       

Κόλλημα παρουσίασε του βίου μας το λιγοστό και τ’ άδηλο του θέματος να ‘χει συμπέρασμα σωστό.        

Αμέσως κινήθηκε ο νόμος της ασεβείας.                                           

Κι απ’ την Αθήνα διώχθηκε γοργά και μετά βίας μάζεψαν τα βιβλία του όλα ένα προς ένα τα κάψανε στην αγορά δεν έμεινε κανένα.                                   

Ο Διαγόρας ο Μήλιος.                       

Μίλησε για θεούς  κι είπε πως είναι ανύπαρκτοι τρομάζουν τους λαούς. Του είπαν για τα τάματα που έχουν αποδώσει όσοι από τα ναυάγια Θεοί τους είχαν σώσει.

Κι εκείνος τους απάντησε με λογική και γνώση. Θα ήταν περισσότερα όσων δεν έχουν σώσει, θα ήταν περισσότερα από των προσφερθέντων, αν είχαμε και τάματα των απολεσθέντων.

Κι εκείνοι του απάντησαν.

Είναι άπιστος πολύ και ομιλεί για τους θεούς με μίσος και χολή.

Και εκείνος τους απάντησε.

Σε καταιγίδα ή μπόρα όποιο καράβι χάνεται φέρει κι έναν Διαγόρα.

Και  ο   Γοργίας   μίλησε.

Και είπε αυτό το πράμα, πως είναι ο εμφύλιος το πιο μεγάλο δράμα.

Πως είναι άλλο ο πόλεμος, που κάνεις με εχθρούς, μα είναι θρήνος κι οδυρμός να σφάζεις αδερφούς. 

Και για τον λόγο μίλησε.

Συνώνυμα  και  εκφράσεις κι έδωσε στην Γραμματική καινούργιες παραστάσεις. Ένα τον έκανε γνωστό στον κόσμο τον Γοργία, έτρεπε ψόγο σε έπαινο με τόση ευκολία.

Γνωστά  τα  Γοργίεια  σχήματα.

Τροπές  και  παρισώσεις αλληγορίες,  μεταφορές μα   και  παρομοιώσεις.

Ο Λυκόφρονας  μας  μίλησε                        

Για την καταγωγή, είναι τελείως άσχετο αν είναι ευγενική. Ο  άνθρωπος  μετράει, κι η συμπεριφορά του και δεν μας ενδιαφέρει ποια ήταν η γενιά του δεν παίζει κάποιο ρόλο κι είναι άνευ σημασίας αν είναι ο ένας ευγενής κι άλλος είναι παρίας.

Και για τους νόμους μίλησε, δεν είναι τίποτα άλλο, παρά να προστατεύουνε τον ένα από τον άλλο, είναι απλώς μια σύμβαση μέσα στην κοινωνία μάλλον για να αποτρέπουν την όποια αδικία.

Ρώτησαν  τον  Λυκόφρονα                       

Ποια είναι η αιτία όπου η γνώση και η ψυχή ταυτίζονται σε μία.                                 

Κι εκείνος απαντούσε χωρίς κανένα δισταγμό, Συνύπαρξη τον λένε. Ετούτο  δω  τον  ορισμό να  μάθουν, να  αντιστέκονται και  στην δημαγωγία να κρίνουμε με λογική πριν πάθουνε ζημία. 

Όσο για την ρητορική είπε με λόγο καθαρό μιλώντας στο συναίσθημα ύφος λιτό και αυστηρό.

Μετά  ήρθε  ο  Πρόδικος.                           

Κι είπε περί θρησκείας άνθρωποι κάνουν τους θεούς χάριν ευχαριστίας ότι για κάτι χρήσιμο στον κόσμο που είχαν κάνει μάλλον θεοποιήθηκαν αφού είχαν πεθάνει,

Έτσι έγιναν πολλοί θεοί από ευγνωμοσύνη.

Γιατί από κάποιον πρόγονο κάτι καλό είχε γίνει. Από τον θρύλο πέρασε κι η γνώση που αποκτήθηκε τον έκανε ανώτερο κι’ έτσι θεοποιήθηκε.

Και για την χειραγώγηση κάτι έπρεπε να γίνει να υπάρχει φόβος του θεού.

Και στην δικαιοσύνη μίλησε και για διάκριση που πρέπει με τις λέξεις να βρίσκεις την κατάλληλη κι αυτή να επιλέξεις.

Ήρθε  και  ο  Θρασύμαχος.

Κι είπε με ντομπροσύνη, το δίκαιο του ισχυρού το λεν δικαιοσύνη μα έτσι εκπίπτουν οι θεοί στα μάτια των ανθρώπων.

Στην μέγιστη των αρετών δεν καταβάλλουν κόπο και επιτρέπουν σε ισχυρούς τον κόσμο να ορίζουν με νόμους που ‘ναι άδικοι, Ζωές να καθορίζουν.

Περνάει το δίκιο του ισχυρού για κέρδη και ευκολία και πάντα οι αδύνατοι παθαίνουν τη ζημία. 

Πρέπει λοιπόν οι άνθρωποι για στόχο τους να βάζουν Νόμους  που είναι άδικοι με αγώνες να αλλάζουν.

Και  ο  Ιππίας  μίλησε.

Για   φύση  και  για  νόμο, πως  είναι  δυο αντίθετα μες στης ζωής τον δρόμο.  

Στη φύση όλα τα όμοια μαζί είναι και ταιριάζουν μα ένας νόμος έρχεται τα πάντα τότε αλλάζουν.

Μίλησε για αυτάρκεια των φυσικών τις γνώσεις. 

Και για τον λόγο μίλησε.  Πως πρέπει να αποδώσεις να μην μακρηγορείς πολύ και ούτε να πλατειάζεις, χάνεις το επιχείρημα, κι έτσι το θέμα σπάζεις.

Ούτε να είσαι σύντομος αφήνοντας κενά. Γιατί θα πρέπει να ‘ρθεις στο θέμα αυτό ξανά.

Κι ο Αντιφώντας μίλησε.                          

Και είπε μες την φύση ίσοι γεννιούνται οι άνθρωποι, και παραμένουν ίσοι.

Έτσι θα έπρεπε λοιπόν Δούλοι να μην υπάρχουν, ούτε και τάξεις ευγενών, που πάντα θε να άρχουν.

Είπε πως η ομόνοια Του πρέπει του πολίτη κάνει την πόλη του καλή και το δικό του σπίτι.

Είπε  ο  αναμάρτητος, δεν  έχει  σωφροσύνη γιατί δεν βρήκε πειρασμό μες στης ζωής τη δίνη.

Από το αίσχος αν θα βγεις  και την επιθυμία. Τότε   την  γνώση  αποκτάς, και  έχεις  εμπειρία.

Είπε  και  τούτο  ο  Αντιφών.                       

Για  νόμο  και  για  φύση είπε  πως  είναι  σύμβαση, δεν  πρέπει   να  νικήσει. Γιατί ότι είναι φυσικό είναι και αναγκαίο. Κι αν κάποιος νόμος το πατά θε να αποβεί μοιραίο.

Τέλος  οι  λόγοι  οι  δισσοί, παίρνουνε πάντα θέση σύμφωνα στην περίσταση, κι ανάλογα την σχέση για να ‘ναι κατανοητό.

Ένα παράδειγμα θα πω για τους δισσούς τους λόγους και τον μεγάλο τους σκοπό.             

Λεν το θαλασσινό νερό τον άνθρωπο σκοτώνει, όμως μόνο στην θάλασσα το ψάρι επιβιώνει. Άρα  καλό  είναι  ή  κακό  ετούτο  το  νερό, ανάλογα στην σχέση θα έλεγα θαρρώ . Έτσι για χίλια πράγματα,  σύμφωνα με την σχέση θα πρέπει ο κάθε άνθρωπος να παίρνει πάντα θέση.

Ήρθε   και   ο  Επίκουρος.

Με κοφτερή ματιά ότι είπε όμως δεν άρεσε σε κάποιων τα  αυτιά.

Μίλησε για μετέωρα, για θάνατο για Θεία, μίλησε για την ηθική, για φύση, για φιλία.

Είπε πως είναι ο στόχος μας μέσα στην κοινωνία να ψάχνουμε μες την ζωή Χαρά κι ευδαιμονία.

Είπε  την  τετραφάρμακο.                          

Που είναι μια σπουδή του πως να έχει ο άνθρωπος καλύτερη ζωή να μην φοβάσαι τον θάνατο. 

Ούτε  και  τον  θεό.

Να  δέχεσαι την  συμφορά.

Σχεδόν του θανάτου ο φόβος εμάς να μην ταράζει.

Όσο είμαστε εμείς εδώ Αυτός απουσιάζει.

Όσο που λες για τον θεό δεν ασχολείται διόλου ούτε με σε προσωπικά ούτε με του συνόλου.

Κι άμα σου πέσει συμφορά Απλά να το δεχτείς.

Μην πιάνεις τον καθένα μόνο για να κλαφτείς.

Κι όταν σου τύχει το καλό σωστά να το δεχτείς.

Μην το φωνάζεις δυνατά, ούτε να παινευτείς.                           

Και  τον  κανόνα  έκανε.

Πως στη ζωή να κρίνεις και πρέπει με προσήλωση στους όρους σου να μείνεις.

Τα πάντα τώρα κρίνονται με αισθήσεις και προλήψεις με πάθη αλλά και του νου διορατικές συλλήψεις.

            Στον Κήπο επιτρέπονταν να έρθει όποιος μπορεί αφέντης, δούλος, σύζυγοι εταίρα και κοινή.

Δεν είχε απαγόρευση ούτε φυλή ούτε τάξη. Αρκεί μόνο τα δόγματα να  κάνει πάντα πράξη.

Ότι έγραψε ο Επίκουρος δεν άρεσε καθόλου, κι έτσι φρόντισαν τα γραπτά του να παν κατά διαόλου                             

Να  τος  και  ο  Λουκιανός.                             

Τους πάντες σατιρίζει, του κάθε ενός τα λάθη του στη μούρη του τα τρίβει. Την μαντική κορόιδευε.  Προλήψεις κι αγωνίες σατίριζε τους φόβους τους, τις δεισιδαιμονίες.

Σατίρισε και τους νεκρούς που ζούνε εις τον Άδη και σαν σκελετικές σκιές κινούνται στο σκοτάδι.

Σατίριζε και τους θεούς που ‘χαν αδυναμίες, τα πάθη και τις  ζήλιες τους, και χίλιες δυο φοβίες.

Τους φιλοσόφους έκραζε. Αιρέσεις, θεωρίες πως θέλεις είκοσι ζωές και θα ‘χεις απορίες.

Μα πάει κι ο Λουκιανός                          

Κι η κριτική τελειώνει και το σκοτάδι του θεού το δίχτυ του, απλώνει.

Μα έπεσε πέπλο βαρύ πάνω στην κοινωνία και χάθηκαν τα δόγματα απ’ την θεοκρατία, Θρησκεία και Μεσαίωνας.

Παντού  πηχτό  σκοτάδι. Φοβάται ο κόσμος τον θεό, φοβάται και τον Άδη.                                

Οι επιστήμες χάθηκαν. Φόβος για την πυρά.

Μα όσοι το αποτόλμησαν καήκαν  στη  σειρά μεθοδικά.

Μα άρχισε σιγά - σιγά το Φως να βγαίνει πάλι.

Και βγήκαν επιστήμονες σηκώσανε κεφάλι, Επαναστάσεις κάνανε σε σκέψη, στοχασμό και κατακτήσαν την κορυφή με τον Διαφωτισμό.

Μα αν θα ρίξεις μια ματιά και ψάξεις για τις βάσεις, πάλι από τους κλασσικούς θα πρέπει να περάσεις.  

Και αν το δεις και λογικά κι από τις αναλύσεις σχεδόν τα πάντα κάλυψαν.

Θα  το  αναγνωρίσεις, για την σοφία είπε αυτό κι ο Νίτσε ο μεγάλος.  

«Μετά απ’ τον Επίκουρο Βήμα δεν έκανε άλλος».

  Κι έτσι το νιώθω είπε αυτός, και πρέπει να μιλήσω, ίσως κι απ’ τον Επίκουρο βήματα είμαστε πίσω

 “Ουκ έστιν ηδέως ζην άνευ του φρονίμως και καλώς και δικαίως, ουδέ φρονίμως και καλώς και δικαίως άνευ του ηδέως. Ότῳ δε τούτο μη υπάρχει εξ ού ζην φρονίμως, και καλώς και δικαίως υπάρχει, ουκ έστι τούτον ηδέως ζην.”

 Έδεσσα Αύγουστος 2025

Διαφωτισμός και σύγχρονη πραγματικότητα

 

 

Διαφωτισμός και σύγχρονη πραγματικότητα

 

Ο διαφωτισμός αποτέλεσε ένα ιδεολογικό, πολιτικό και πνευματικό κίνημα στην Αγγλία αρχικά ακολούθως στη Γαλλία και σε πολλές άλλες χώρες μέσα και έξω από την Ευρώπη.

Ως πυρήνα της ιδεολογίας και της φιλοσοφίας του είχε τον ορθολογισμό.

Ο αγώνας του στρέφονταν ενάντια στην απολυταρχική μοναρχία, την κάθε είδους πολιτική και θρησκευτική τυραννία, στο σκοταδισμό, τις προκαταλήψεις και τις δεισιδαιμονίες.

Κύριο κοινωνικό φορέα του διαφωτισμού αποτέλεσε η ανερχόμενη αστική τάξη η οποία διεκδίκησε το μερίδιο εξουσίας που της αναλογούσε με σημαιοφόρο την ατομική ελευθερία. Επακόλουθο του κινήματος του διαφωτισμού σε πολιτικό επίπεδο ήταν η αμερικανική και Π γαλλική επανάσταση με βάση τις αρχές και τις αξίες της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφότητας.

Αξίζει να τονισθεί , ότι πλείστοι όσοι επιφανείς ελευθεροτέκτονες απετέλεσαν εκφραστές του διαφωτισμού και συμμετείχαν έμπρακτα στους αγώνες των διαφωτιστών.

Κυριολεκτικά ο διαφωτισμός και ο Ελευθεροτεκτονισμός συμβάδισαν σε αξιακό και ιστορικό επίπεδο διατηρώντας μέχρι σήμερα άρρηκτους δεσμούς οι οποίοι αποτυπώνονται και στην ενσωμάτωση από τον τεκτονισμό των αξιών του διαφωτισμού ήτοι της ισότητας, αδελφότητας και ελευθερίας.

Για τους λόγους αυτούς θα ήταν μάλλον αδόκιμη μια ακόμη παράθεση της ιστορικής διαδρομής του διαφωτισμού, της σχετικής ονοματολογίας του και των αποτελεσμάτων και συνεπειών του στο ιστορικό γίγνεσθαι της ανθρωπότητας, πράγματα άλλωστε τα οποία σαφώς είναι γνωστά στους ελευθεροτέκτονες. Αντ' αυτού κρίνεται μάλλον ως επωφελέστερο να επιχειρηθεί μια διερεύνηση της σημερινής πραγματικότητας του ατόμου και των ανθρωπίνων κοινωνιών και της δυνατότητας να αντιμετωπιστούν τα σημερινά προβλήματα σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο στη βάση ενός νέου επικαιροποιημένου και αποτελεσματικότερου διαφωτιστικού κινήματος με τη συμβολή πάντοτε του Ελευθεροτεκτονισμού.

Κρίνεται αναγκαίο να κατανοηθεί ότι η ιστορία δεν έχει τέλος, όσο μεγάλα και αν είναι τα επιτεύγματα μιας εποχής, η ιστορική διαδικασία δημιουργεί νέες πραγματικότητες οι οποίες απαιτείται κατ' αρχή να διαγνωσθούν και ακολούθως να αντιμετωπιστούν τα προβλήματά τους.

Καμία επιτυχία, κανένα επίτευγμα, πολιτικό ή κοινωνικό δεν παγιώνεται στο διηνεκές παρά τις προσδοκίες γι' αυτό. Έτσι συνέβη και με τα επιτεύγματα του ιστορικού διαφωτισμού.

Η τεράστια γνώση  σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης πνευματικής δραστηριότητας και οι σχεδόν άμεσες ευεργετικές συνέπειες που προκάλεσε ο διαφωτισμός, ως μέγιστος κοινωνικός, οικονομικός, πολιτιστικός, πολιτικός, φιλοσοφικός, εν τέλει πνευματικός πολλαπλασιαστής αλλά και ως πρωτόγνωρος ιστορικός επιταχυντής, έδωσε στον άνθρωπο την ελπίδα και την βάσιμη προσδοκία της παγίωσης των αρχών της ισότητας, αδελφότητας και ελευθερίας μεταξύ των ανθρώπων στο διηνεκές.

Του έδωσε την ελπίδα και το όραμα ενός διαρκούς διαφωτισμού που θα αποτελούσε το εφαλτήριο και το μέσο για την ηθική του βελτίωση και την πνευματική του απελευθέρωση αλλά και το θεμέλιο και το λειτουργικό πλαίσιο της εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών στις οποίες οι αρχές αυτές θα αποκτούσαν όλο και ουσιαστικότερο περιεχόμενο, για όλο και περισσότερους ανθρώπους, με κινητήρια δύναμη πάντοτε την ανάγκη και την άσβεστη ελπίδα, όχι μόνο των αδυνάτων αλλά και κάθε διαφωτισμένου ανθρώπου για κοινωνική δικαιοσύνη και πρόοδο.

Παρ' ότι οι προϋποθέσεις ήταν καλές, όπως και οι προθέσεις των πατέρων τουλάχιστον του διαφωτισμού, οι προσδοκίες των ανθρώπων διαψεύσθηκαν κατά το μεγαλύτερος μέρος τους.

Με μια ματιά και μόνο στις παγκοσμοιοποιημένες πλέον ανθρώπινες κοινωνίες , με ευκολία βλέπουμε ότι το άτομο όχι μόνο δεν βελτιώθηκε ηθικά και δεν απελευθερώθηκε πνευματικά, τουναντίον παραδόθηκε ουσιαστικά στον ατομικισμό, στην αποκλειστικά υλική ευδαιμονία, την απληστία και την ματαιοδοξία.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή του από την κοινωνική του διάσταση, την απώλεια της συνείδησής του ως κοινωνικού ατόμου, προορισμένου κατ' επιλογή αυτού του ίδιου, να διαβιεί μέσα σε κοινωνίες ανθρώπων, με συνεκτικούς δεσμούς με τους συνανθρώπους του, οι οποίοι θα έχουν ως βάση την ισότητα στην απόλαυση δικαιωμάτων και στην εκπλήρωση υποχρεώσεων, την δικαιοσύνη, την ισοτιμία, την ελευθερία στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, την φιλία, τον έρωτα, την οικογένεια, τον σεβασμό των πατέρων και των κοινά παραδεδεγμένων αξιών, την πατρίδα, ακόμα όμως και τις απλούστερες κοινωνικές σχέσεις της καθημερινότητας.

Αποκομμένος πλέον ο άνθρωπος από την κοινωνική του διάσταση κατέληξε να είναι μόνο άτομο, ευεπίφορο μάλιστα να καταστεί σύντομα αυτό που στην ελληνική αρχαιότητα αποκαλούνταν, απαξιωτικά, ως ιδιώτης. Δυστυχώς όμως για το ίδιο το άτομο - ιδιώτη, εν όψει της διαμόρφωσης των κοινωνιών χωρίς τους άνω συνεκτικούς δεσμούς μεταξύ των μελών τους, μέλλει να προσλάβει και μια ακόμη ιδιότητα, αυτή του μοναχικού ανθρώπου. Ιδιότητα την οποία μέσα στην ακόμα υπάρχουσα αυταρέσκειά του και την πρόσκαιρη υλική του αυτάρκεια και ευημερία δεν έχει αντιληφθεί και δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμη. Πολύ περισσότερο δεν έχει αντιληφθεί και δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι η ιδιότητα αυτή της μοναχικότητας δεν αποτελεί απλά ένα από τα πολλά αποτελέσματα των προηγούμενων κοινωνικοπολιτικών διαδικασιών και διεργασιών που προσφέρεται για φιλοσοφική και κοινωνικοπολιτική ανάλυση, αλλ' αποτελεί συνάμα και απαραίτητη προϋπόθεση - εργαλείο για τη λειτουργία του παγκοσμιοποιημένου πλέον οικονομικού συστήματος και του νέου διεθνούς καταμερισμού της εργασίας.

Υπό το πρίσμα αυτό αξίζει περισσότερο μάλλον να μελετηθεί σήμερα. 

Είναι ευχερέστερο, άτομα μοναχικά χωρίς ουσιαστικούς δεσμούς με άλλους ανθρώπους, χωρίς δεσμούς φιλίας, έρωτα, οικογένειας, πατρίδας, να μετατρέπονται σε μεταφερόμενους εργαζόμενους ή απασχολούμενους κατά την πρόσφατα επινοηθείσα ορολογία από χώρα σε χώρα σήμερα και από τόπο σε τόπο αύριο και για όσο χρόνο τους χρειάζεται η παγκόσμια παραγωγική διαδικασία, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της την ανάγκη των ανθρώπων για σταθερότητα, ασφάλεια και ελεύθερο χρόνο ο οποίος απαιτείται για την οικοδόμηση ανθρώπινων σχέσεων, τη δημιουργία φιλίας, έρωτα, οικογένειας, ανατροφής νέων παιδιών και δημιουργίας μέσω αυτών ελπίδας για την ανθρωπότητα.

Σταδιακά ο άνθρωπος άτομο, ο άνθρωπος-ιδιώτης ο μοναχικός άνθρωπος χωρίς συνεκτικούς δεσμούς με άλλους ανθρώπους, χωρίς εστία, χωρίς ελεύθερο χρόνο, που αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη κατά πολλούς προϋπόθεση της ελευθερίας του ανθρώπου, με πλείστες όσες εξαρτήσεις που του προκαλεί η σύγχρονη κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα, θα καταστεί, αν δεν έχει καταστεί ήδη, ανελεύθερος άνθρωπος, μόνο κατ' επίφαση ελεύθερος.

Παρατηρώντας περαιτέρω τη σύγχρονη πραγματικότητα και σε επίπεδο ανθρώπινων κοινωνιών, εύκολα διαπιστώνουμε ότι αυτές δεν λειτουργούν με βάση τις πανανθρώπινες αξίες του διαφωτισμού σε καμία έκφανσή τους. Όλοι οι τομείς των κοινωνιών σε κάθε επίπεδό τους έχουν κυριαρχηθεί από την οικονομική αντίληψη και μόνος στόχος είναι η υλική ευμάρεια με κάθε κόστος, παραβλέποντας τον παράγοντα άνθρωπο και τις ουσιαστικές ανάγκες του, καταστρέφοντας ακόμη και το φυσικό περιβάλλον, αν απαιτείται, για την μεγιστοποίηση του οικονομικού οφέλους και ειδικότερα του κέρδους.
Σιγά-σιγά όλο και περισσότερα κράτη απεμπολούν τον κοινωνικό τους ρόλο για παρέμβαση υπέρ των αδυνάτων και την εμπέδωση κοινωνικής δικαιοσύνης με αποτέλεσμα πολλάκις να ευημερούν οι αριθμοί και να δυστυχούν οι άνθρωποι οι οποίοι αφήνονται απροστάτευτοι στους αυτοματοποιημένους  μηχανισμούς των αγορών στις οποίες οι πολλοί δυστυχούν και ευημερούν οι ολίγοι ισχυροί, οι οποίοι όπως είναι αναμενόμενο δεν απεμπολούν τα από αυτούς αυθαιρέτως θεωρούμενα ως κεκτημένα τους.

Για το λόγο αυτό η ανθρώπινη διανόηση στη διαχρονία της , διαφώτισε και πρέπει να συνεχίζει να διαφωτίζει τους ανθρώπους στον αγώνα τους για δικαιοσύνη, ισότητα, αδελφότητα, ελευθερία, αλληλεγγύη και δημοκρατία, με ουσιαστικό περιεχόμενο για όλους και όχι μόνο για λίγους.

Σε αυτόν τον αγώνα, σε πάμπολλες φάσεις του σε διάφορες χρονικές περιόδους της ιστορίας ο Ελευθεροτεκτονισμός είχε τεράστια συμβολή και συμμετοχή .

Συνέβαλε ειδικότερα τα μέγιστα με επιφανή στελέχη του στη σύλληψη των ιδεών και των αρχών του διαφωτισμού και γενικότερα στη διαμόρφωση του φιλοσοφικού του πλαισίου, αλλά και στην υλοποίησή του, πρωτοστατώντας με τους επιφανέστερους αλλά και  με τα απλά μέλη του που ρίχτηκαν με αυτοθυσία στους ανά τον κόσμο αγώνες των ανθρώπων και έχυσαν ποταμούς αίματος για την ελευθερία, την δικαιοσύνη και την αυτοδιάθεση ανθρώπων και λαών.

Παρ' όλους τους αγώνες όμως των ανθρώπων και των επιτευγμάτων τους στο επίπεδο της δικαιοσύνης και της ουσιαστικής δημοκρατίας, μη σταματώντας η ιστορία την αέναη κίνησή της, προκάλεσε και δημιούργησε νέες πραγματικότητες, κλόνισε και κατεδάφισε κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές καταστάσεις που φάνταζαν αιώνιες.

Η κολοσσιαία πρόοδος των θετικών κυρίως επιστημών και η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας είχαν ως αποτέλεσμα τη δυνατότητα ταχύτατης μεταφοράς μεγάλου αριθμού ανθρώπων και αγαθών με χαμηλό κόστος από τη μια μεριά της γης στην άλλη, τη σχεδόν στιγμιαία και με χαμηλότατο κόστος μεταφορά απεριόριστων κεφαλαίων οδήγησαν βαθμιαία και ταχέως στη σημερινή παγκοσμιοποίηση επ' ωφελεία κυρίως του κεφαλαίου λόγω της δυνατότητας ταχύτατης και φθηνής μεταφοράς και επένδυσής του σε οποιαδήποτε χώρα χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και χωρίς ουσιαστική φορολόγηση με συνεπακόλουθη συνέπεια την τερατώδη συγκέντρωση παγκόσμιου πλούτου στα χέρια ελάχιστων ισχυρών και τον περιορισμό του μεγαλύτερου μέρους του παγκοσμίου πληθυσμού σε ελάχιστο παγκόσμιο πλούτο και την ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση των κοινωνικών, και οικονομικών ανισοτήτων.

Η αλλαγή αυτή στο παγκόσμιο σύστημα ήταν τεραστίων διαστάσεων, όπως ήταν και η αλλαγή που προκάλεσε η βιομηχανική επανάσταση τηρουμένων των αναλογιών, με πολυποίκιλες και εν πολλοίς μη ανιχνεύσιμες ακόμη συνέπειες για την ανθρωπότητα τόσο σε επίπεδο ατόμων όσο και σε επίπεδο κοινωνιών.

Οι ευκαιρίες από την παγκόσμια και σε όλα τα επίπεδα αλλαγή αυτή, είναι προφανώς τεράστιες όπως είναι δυστυχώς και οι κίνδυνοι για την φαλκίδευση της ελευθερίας των ανθρώπων και για την παραβίαση των δικαιωμάτων τους.

Τις ευκαιρίες, όπως δείχνουν τα πράγματα μέχρι τώρα , τις διείδαν, αν δεν τις δημιούργησαν, και τις άρπαξαν, όπως ήταν φυσικό αυτοί που είχαν τις αντικειμενικές δυνατότητες να το πράξουν, δηλαδή οι ολίγοι οικονομικά ισχυροί.

Καλείται συνεπώς και πάλι η ανθρώπινη διανόηση να διαφωτίσει τους ανθρώπους στον αγώνα τους για δικαιοσύνη, ελευθερία, ισότητα και ισότιμη συμμετοχή στα προϊόντα της διανοίας και της τέχνης.

Σε αυτόν τον αγώνα ο Ελευθεροτεκτονισμός δεν πρέπει να είναι απών, πρέπει συνεπής με την ιστορία και τους αγώνες του, να συμβάλει σ’ αυτόν με όλες του τις δυνάμεις, με το φιλοσοφικό του υπόβαθρο και την ιστορική του εμπειρία στους αγώνες.

Πρέπει να συμβάλλει στη σύλληψη των νέων ιδεών, αρχών και αξιών, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και στις συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας, στην διαμόρφωση του νέου ιδεολογικού και φιλοσοφικού πλαισίου του νέου διαφωτισμού που έχει ανάγκη η ανθρωπότητα για τους νέους της αγώνες.

Ο Ελευθεροτεκτονισμός δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αναλωθεί μόνο σε ύμνους για τον διαφωτισμό του 17ου και 18ου αιώνα και σε κομπορρημοσύνες για την τεράστια πράγματι συμβολή του σε αυτόν.

Οφείλει να αναλάβει το ιερό καθήκον της σύλληψης και διαμόρφωσης, για μια ακόμη φορά, ενός νέου διαφωτισμού της εποχής μας και να συμπορευθεί και με αυτόν ιστορικά και αξιακά.

Για το λόγο αυτό δεν επιτρέπεται στον Ελευθεροτεκτονισμό να περιπέσει σε νοσταλγία για το ένδοξο παρελθόν του, αντιθέτως με έμπνευση αντλούμενη όχι μόνο από τις αναμνήσεις του παρελθόντος, αλλ' αντλούμενη και από τις αναγκαιότητες του σήμερα και την αγάπη για τον άνθρωπο, να συνθέσει το όραμα ενός νέου διαφωτισμού, συνδέοντας τις παντοτινές αξίες της ισότητας, αδελφότητας, ελευθερίας, αλληλεγγύης και δικαιοσύνης με το σήμερα, με σκοπό την αενάως ζητούμενη ηθική βελτίωση και πνευματική απελευθέρωση του ανθρώπου και την ευημερία των ανθρώπινων κοινωνιών.

Είπων

 

ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

 

ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

Η έκθεση περί των Καβειρίων Μυστηρίων είναι, εκ των δυσκολότερων προβλημάτων, τα όποια αντιμετωπίζουν οι αρχαιολόγοι και οι ασχολούμενοι με τις αρχαίες λατρείες, και ιδίως τις καλούμενες μυστηριακές.

Υπό τον όρο τούτο, νοούνται όλες οι λατρείες εκείνες, εις τις οποίες, για να γίνει κανείς μέλος, πρέπει προηγουμένως να υποστεί ορισμένη κάθαρση, ορισμένο εξαγνισμό.

Κατά τον ορισμό, τον όποιον δίδουν πολλοί ερευνητές, μυστήριο ή μυστήρια ονομάζεται μυστική, δηλ. απόκρυφος ιεροτελεστία, τελετή προσιτή μόνον  στους μυημένους. Κατά τούς αρχαιότατους χρόνους, μυστηριακό χαρακτήρα έφερε οικογενειακή κάποια τελετή, κατά την όποιαν ο ξένος προς την οικογένεια γίνετε εις αυτήν δεκτός κατόπιν μυήσεως, ή πληρώσεως ορισμένων τύπων. Εις τοιούτους τύπους υπεβάλλετο και η διά τού γάμου εις την οικογένεια εισερχόμενη γυνή. Μυστήριο επίσης εθεωρείτο η τελετή, κατά την οποίαν οι έφηβοι γίνονταν δεκτοί στην τάξη των ανδρών.

Από την οικογενειακή λατρεία χθόνιου τινός θεού, εξελίσσονται τα μυστήρια εις γενικότερη τελετή, εις την οποίαν γίνονται δεκτοί και ξένοι, έκτος των μελών της οικογένειας, κατόπιν ορισμένων συμφωνιών, κατόπιν μυήσεως. Διά της μυήσεως, η λατρεία τού θεού προσκτάται τον χαρακτήρα του μυστηριώδους, το οποίον διεγείρει την περιέργεια, ενώ συγχρόνως γεννάτε η παράσταση, ότι πρόκειται περί πράγματος ιδιαζόντως άγιου, τού όποιου οι μύστες κοινωνούν, και τοιουτοτρόπως εξασφαλίζουν επί της Γης μακάριο βίο και ευδαίμονα ησυχία μετά θάνατον.

Κάθε τελετή αποσκοπεί να συνάψει ημάς προς τον κόσμο και προς τον θεό. Διά των μυστηρίων ενισχύθηκαν πολύ οι ελπίδες των ανθρώπων περί καλυτέρου βίου, τόσον στον κόσμο τούτο, όσον και μετά θάνατον.

Από αρχαιότατων χρόνων, υπήρχε διάκριση μεταξύ θρησκείας και Μυστηρίων. Ενώ η θρησκεία υπήρχε φανερά για όλους τους ανθρώπους μιας Κοινωνίας, η μυστηριακή λατρεία περιλάμβανε μόνον τούς εκλεκτούς, τα ανώτερα πνεύματα. Αλλά και κατά την λειτουργία μιας θρησκείας ελάμβαναν χώρα μυστηριακές τελετές, στις οποίες τα δρώντα πρόσωπα ήταν οι ιεροτελεστές. Στην χριστιανική θρησκεία, απαντάμε, ως γνωστόν, επτά μυστήρια:

Το  Βάπτισμα, το Χρίσμα, την Ευχαριστία, την Μετάνοια, την Ιεροσύνη, τον Γάμο και το Ευχέλαιο.

Γενικώς, ο όρος μυστήριο επιδέχεται αρκετές ερμηνείας:

1)Απόκρυφος διδασκαλία στους ολίγους.

2) Μυστική συμβολική ιεροτελεστία απρόσιτος στους αμύητους.

3) 'Ιερόν πράγμα κείμενο υπέρ την ανθρώπινη αντίληψη.

4) Ιερά τελετή, διά της όποιας μεταδίδεται η χάρις των θεών

Η εποχή της ιδρύσεως των Καβειρίων Μυστηρίων χάνε­ται στα βάθη των αιώνων.

Κατ’ άλλους, η λατρεία των Κάβειρων είναι αυτόχθων λατρεία των Πελασγών, παλαιών κατοίκων της 'Ελλάδος, μεταδοθείσα υπ^’ αυτών στους Έλληνες, και κατ’ άλλους αύτη εισήχθη στην Ελλάδα εκ της Ανατολής. Περί της προελεύσεως των Καβειρίων Μυστηρίων, ο Ηρόδοτος γράφει τα εξής (II 51):

«Αυτά και πολλά άλλα, τα όποια εγώ θα υπομνήσω, παρέλαβαν οι Έλληνες παρά των Αιγυπτίων· ότι δε τα αγάλματα του Ερμού έχουν τα αιδοία ορθά, τούτο δεν το έμαθαν παρά των Αιγυπτίων, αλλά παρά των Πελασγών μεν πρώτον το έμαθαν εξ όλων των Ελλήνων οι Αθηναίοι, παρά τούτων δε οι άλλοι Έλληνες.

Κατά την εποχή δε, καθ’ ην οι Αθηναίοι λογίζεται μεταξύ των Ελλήνων, κατοίκησαν στην Αττική, ως σύνοικοι, οι Πελασγοί, και έκτοτε άρχισαν αυτοί να θεωρούνται ως Έλληνες. Εκείνος δε, ο όποιος έχει μυηθεί στα Μυστήρια των Κάβειρων, τα οποία επιτελούν οι Σαμοθράκες, παραλαβόντες παρά των Πελασγών, αυτός θα καταλάβει τί θέλω να πω με τα λόγια μου.

Διότι την Σαμοθράκη κατοικούν προηγουμένως αυτοί οι Πελασγοί, οι οποίοι έγιναν σύνοικοι με τούς Αθηναίους, παρ’ αυτών δε (των Πελασγών) παρέλαβαν τα Μυστήρια και οι Σαμοθράκες.

Το κύριο ιερόν των Καβειρίων Μυστηρίων είχε ιδρυθεί στην νήσο Σαμοθράκη. Πότε έγινε τούτο είναι άγνωστο. Εκ της Σαμοθράκης δε ιδρύθηκαν ιερά των Καβείρων στην Βοιωτία και αλλαχού.

Ποιοι ήταν οι Κάβειροι.

Κατά την παράδοση, οι Κάβειροι ήταν θεότητες αρχαιότατοι, οι αρχαιότεροι εκ των εις την Ελλάδα λατρευομένων θεοτήτων. Περί του αριθμού των θεοτήτων αυτών δεν υπάρχει ομοφωνία των συγγραφέων.

Κατά  τον Αθηνίωνα, συγγραφέα του πρώτου αιώνος μ.χ., οι Κάβειροι ήταν δυο, ο Ιασίων και ο Δάρδανος, υιοί του Διός εκ της θυγατέρας του Άτλαντος, Ηλέκτρας. Κατά τον Μνασέαν, συγγραφέα του τρίτου αιώνος π.Χ., οι Κάβειροι ήταν τρεις, όσες και οι αδελφές τους Καβειρίδες νύμφες, τέκνα του Ηφαίστου και της Καβειρούς, θυγατέρας του ΙΙρωτέως και της Αγχινόης.

Κατά τον Διονυσάδωρον, συγγραφέα του 3ου αί. π.χ., υπήρχαν δύο ζεύγη, Κάβειρων: ο Αξιόκερσος, ή Αξίερος, ο Καϊδιμίλος ή Κασμίλος και η Αξιόκερσα, ταυτιζόμενων των θεοτήτων τούτων προς τον Πλούτωνα, την Δήμητρα, τον Ερμή καί την Περσεφόνη αντιστοίχως. (Pauly - Wissowa RJE. Κάβειρος).

Λατρεία των Κάβειρων υπήρχε παλαιότατα εις την Μέμφιδα τής Αιγύπτου, εις την Φρυγίαν τής Μ. Ασίας, εις την περιοχή του Βοσπόρου και τού Πόντου, εις τήν Μακεδονία καί τήν Θράκη, εις τάς νήσους Σαμοθράκη καί Λήμνο. Ό βασιλεύς Φίλιππος ήτο μεμυημένος εις τά Καβείρια μυστήρια εις τήν Σαμοθράκην, όπου γνώρισε τήν Ολυμπιάδα, τήν μητέρα του Μεγ. Αλεξάνδρου, η οποία λέγεται ότι ήτο καί ιέρεια τών Κάβειρων. Είς τήν Θεσσαλίαν, η λατρεία τών Κάβειρων είναι σπανιωτάτη, έν αντιθέσει προς τήν λατρεία αυτών εις τήν Βοιωτία. Είς τήν Άνθηδώνα, Βοιωτική πόλιν βορείως τών Θηβών, είς τήν παραλίαν του Ευβοϊκού κόλπου, υπήρχε μέγα Ιερόν τών Κάβειρων. Εξ χιλιόμετρα δυτικώς τών Θηβών, υπήρχε επίσης μέγα λατρευτικόν κέντρο τών Κάβειρων. Τούτο ανεκαλύφθη όλως τυχαίως καί κατά τίς ανασκαφές του 1887 - 1888, τάς οποίας διενήργησαν Γερμανοί αρχαιολόγοι, ήλθε είς το φως ολόκληρον τό συγκρότημα του ιερού. Εκεί λατρεύετο ο Κάβειρος, πατήρ καί υιός εις ιδιαίτερο ιερόν καί είς άλλο ιερόν ο Άξίερος καί η Άξιόκερσα. Φαίνεται δέ, ότι είς τήν λατρεία πατρός καί υιού Καβείρου, τήν εξέχουσα φυσιογνωμία κατείχε ο υιός, αν κρίνομε εκ του πλήθους των ευρεθέντων πήλινων ομοιωμάτων αυτού διότι ευρέθησαν επτακόσια ομοιώματα του υιού και πενήντα μόνον ομοιώματα του πατρός.

 Η τοποθεσία τού ιερού τών Κάβειρων τών Θηβών, ομοιάζει προς τάς τοποθεσίας καί των άλλων λατρευτικών κέντρων των Κάβειρων καί θεωρείται χαρακτηριστική τής λατρείας αυτών. Ταύτα γενικώς ευρίσκονται είς κοιλάδα κατάφυτο διατρεχομένη υπό ρύακος. Έκ τών μέχρι τούδε γνωστών ερειπίων τών Καβειρίων Ιερών, είς τάς διαφόρους περιοχάς, συνάγεται τό συμπέρασμα ότι τό Ιερόν ιδρύετο πάντοτε προς τήν μίαν όχθη του ρύακος. Τό ιερόν τών Θηβών ευρίσκεται είς τήν ανατολική όχθη τού ρύακος, ο όποιος σήμερον δεν έχει νερό. Τό κατάφυτο τής περιοχής, η ομαλότης τού εδάφους καί η επικρατούσα ηρεμία καί ησυχία, έν συνδυασμώ προς τά ελαφρότατα θορυβούντα ύδατα τών ρυάκων, είναι τά εξωτερικά γνωρίσματα τών Ελληνικών ιερών τών Κάβειρων, ιδίως τών Θηβών καί τής Σαμοθράκης. Εις τήν Βοιωτία υπήρχε καί τρίτο Ιερό των Κάβειρων, εις την παραθαλάσσια πόλη Λάρυμνα, δυτικώς τής Άνθηδώνος.

Εις την Αττική, δεν υπήρχε ιδρυμένο ιερόν των Κάβειρων, διότι εκεί είχε ιδρυθεί τό ιερόν τής 'Ελευσίνας, όπου λατρεύετο μήτηρ και κόρη, εν αντιθέσει προς τό ιερόν τής Σαμοθράκης καί τό έτερον των Θηβών, όπου λατρεύετο πατήρ καί υιός. Κατά τον Παυσανία (X 38, 7) καί εις την Άμφισσα υπήρχε ιερόν των Κάβειρων. Συναφώς ο Παυσανίας λέγει τά εξής:«... άγουσι δέ καί τελετήν οι Άμφισσείς Άνάκτων καλουμένων παίδων. Οίτινες δέ θεών είσί οί Άνακτες παίδες, ού κατά τ’ αύτά έστιν είρημένον, άλλ’ οί μεν είναι Διοσκούρους, οί δέ Κούρητας, οί δέ πλέον τι έπίστασθαι νομίζοντες Κάβειρους λέγουσι».(Εορτάζουν δέ οί Άμφισσείς καί εορτήν των παίδων των καλούμενων Άνάκτων (βασιλέων). Τί είδους δέ θεοί είναι οί Άνακτες παίδες, δεν υπάρχει ομοφωνία, άλλα άλλοι μέν λέγουν ότι αυτοί είναι οι Διόσκουροι (Κάστωρ καί Πολυδεύκης), άλλοι δέ ότι είναι Κουρήτες (νέοι πολεμισταί), εκείνοι δέ, οί όποιοι νομίζουν ότι γνωρίζουν καλύτερον, ονομάζουν αυτούς Κάβειρους). Μέχρι σήμερα, η αρχαιολογική σκαπάνη δεν έχει φέρει τίποτε εις φως σχετικό μέ τό ιερό τούτο, έν Άμφίσση. Δέν είναι όμως γνωστόν αν έχουν γίνει σχετικές ανασκαφές. Εις τήν Δυτική Στερεά Ελλάδα μνημονεύονται ιερά των Κάβειρων, ενώ διά τήν Πελοπόννησο αί συναφείς πληροφορίαι είναι ελάχιστες. Εις τήν Δήλον, φαίνεται ότι υπήρχε ιερόν των Κάβειρων, συνδεόμενον προς τό έν Σαμοθράκη ιερόν, ως θά υπομνησθεί καί κατωτέρω. Εις τήν Σικελία καί τήν βόρειον Αφρική, υπήρχαν πολλά ιερά των Κάβειρων, εξ ού συνάγεται ότι η λατρεία των θεοτήτων αυτών ήτο εις τάς περιοχάς αυτάς ευρέως διαδεδομένη. Περισσότερες πληροφορίες έχομε διά την λατρεία των Κάβειρων έν Σαμοθράκη. Τά έν Σαμοθράκη Καβείρια μυστήρια θεωρούνται κατά τήν άρχαιότητα ισότιμα προς τά Ελευσίνια, ώς πληροφορούμεθα παρά τού διάσημου ιατρού Γαληνού, τού 2ου αί. μ.Χ., όστις γράφει τά εξής:

«Άπαντες γάρ ώς οίμαι, καί κατ’ έθνος καί Αριθμόν άνθρωποι, όσοι τιμώσιν θεούς, ούδέν όμοιον έχουσιν Έλευσινίοις καί Σαμοθρακίοις οργίοις» (Γαληνός, Περί χρείας των μορίων XVII 1 III ρ. 31, Kuhn).(Διότι, καθώς νομίζω, οι άνθρωποι, τόσον κατά το πλήθος τών διαφόρων φυλών, όσον καί κατά τό πλήθος αυτών, ουδέν παρόμοιο έχουν πρός τά μυστήρια τής ’Ελευσίνας καί τής Σαμοθράκης).

Εις τήν Σαμοθράκη, οι Κάβειροι ονομάζονται θεοί μεγάλοι Σαμόθρακες ή Σαμόθρωκες Κάβειροι. Εις τάς ευρεθείσας κατόπιν ανασκαφών επιγραφές πάντοτε οι Κάβειροι ονομάζονται οι Μεγάλοι θεοί και ουδέποτε δια του ονόματος των. Εις τήν δημιουργουμένη απορία, άν κατά την αρχαιότητα επιστεύετο η ύπαρξη μεγάλων καί μικρών θεών, ας επιτραπεί νά σημειώσομε ότι πράγματι υπήρχε η διάκριση αυτή, τήν οποίαν απαντώμεν βραδύτερα καί εις τούς Πυθαγορείους καί τον Πλάτωνα, άλλα καί εις όλας τάς θρησκείας, τάς μονοθεϊστικάς ή τάς πολυθεϊστικάς. Εις αυτάς, αντί νά υπάρχουν μικροί θεοί, υπάρχουν άγιοι, αρχάγγελοι, άγγελοι κλπ. Ή αυτή ιδέα παρατηρείται καί εις τήν έκφρασιν των ΙΙυθαγορείων καί Πλατωνικών δογμάτων περί ψυχής, κατά τά όποια υπάρχει μία ψυχή τού κόσμου, τής όποιας μόρια είναι αί ψυχαί τών ανθρώπων, αί οποίαι μετά τον θάνατον αυτών σπεύδουν καί επανέρχον­ται εις τήν ψυχήν τού κόσμου, εκ τής όποιας έχουν προέλθει. Όταν οι θεοί δεν ονομάζονται διά τού ονόματος των, αίρονται ούτοι υπέρ τήν σφαίρα τού ορατού καί τού αισθητού, διαχωρίζονται εκ τής εξαρτήσεως των έκ τής κοσμικής καί τής επιγείου παραδόσεως, χωρίς νά παύει νά υπάρχει η μέ πλήρη μυστικισμό ερμηνευόμενη θρησκευτική παράδοση.

Περί τού περιεχομένου τών έν Σαμοθράκη Καβειρίων μυ­στηρίων, είναι γνωστά πολύ ολιγότερα εκείνων, τά όποια γνωρίζομεν διά τά Ελευσίνια μυστήρια. Κατά τινα παράδοση, η εορτή ενός ιερού γάμου λαμβάνει χώρα εις τήν Σαμοθράκη, όπου κλέπτετε παρά τού Καδμίλου η Καβειρίς κόρη, αναζητείται κατόπιν η απαχθείσα καί τέλος, υπό τον χορό καί τούς ύμνους γυναικών, τελείται ο γάμος.

Η λειτουργία κατά τά τρία ταύτα στάδια συνιστούν τά δρώμενα κατά τήν συμβολική εκείνην ιεροτελεστία. Ό γάμος ενταύθα συμβολίζει τήν διαιώνιση τής ζωής καί τον εξαγνισμό τής ψυχής τού ανθρώπου. Παρ’ εκείνων, οι οποίοι θά μυηθούν, ζητείται νά είναι αγνοί. Τήν καθαρότητά των δεικνύει η περί τό σώμα τών μυστών φορουμένη ερυθρά ζώνη. Εκτός όμως τής ζώνης αυτής, οί Μύσται έφεραν καί δακτύλιο εκ σιδήρου, επειδή κατά τήν λαϊκή παράδοση, εις τό μέταλλο τούτο εγκλείεται μαγική δύναμις. Τά Καβείρια μυστήρια ευρίσκονταν εις εντελώς ιδι­αιτέρα σχέση προς τό γίγνεσθαι τού ανθρωπίνου γένους. Περί τούτου μαρτυρεί, έκτος άλλων, καί η πληροφορία τού Ρωμαίου συγγραφέως Πλινίου, ότι ο περίφημος γλύπτης Σκόπας είχε κατασκευάσει άγαλμα τής Αφροδίτης καί τού Πόθου, δηλ. τού Έρω­τος. Εις τάς θυσίας, αίτινες προσφέρονταν κατά τάς ιεροτελεστίας έν Σαμοθράκη, περιλαμβάνεται πρωτίστως η θυσία τού κριού, ως συνάγεται έκ τών εκεί ευρεθέντων νομισμάτων, εις τά όποια παρίστανται τοιαύτες θυσίες.

Ό Καδμίλος, όστις, κατά τον Διονυσάδωρον, ταυτίζεται προς τον Ερμήν, λατρεύεται ώς ιθυφαλλικός, ενώ διά τής λατρείας έν γένει καί τής παραστάσεως αυτής εξαίρεται ο νόμος τής γονιμότητος. Εις τό έν Λήμνο ίερό των Κάβειρων, επί εννέα ημέρας κατ’ έτος έσβηνε κάθε πυρ. Άναμμα πυρός εγίνετο μετά την πάροδον των ημερών αυτών, όταν επέστρεφε εκ τής νήσου Δήλου τό επί τούτα αποσταλέν εκεί πλοίο κομίζον τό ιερόν πυρ. Όταν ληφθεί υπ’ όψιν ότι εις τήν Δήλον λατρεύετο ο ιθυφαλλικός Ερμής, ως συνάγεται εκ τών ανευρεθεισών συναφών εκ μαρμάρου παραστά­σεων, θά κατανοήσομε τον σύνδεσμο, όστις υπήρχε μεταξύ τών ιερών τής Δήλου καί των ιερών των Κάβειρων τής Σαμοθράκης καί τής Λήμνου. Σύνδεσμο παλαιότατο, αναγόμενο εις τήν προϊστορική εποχή τών Πελασγών, ήτοι εις χιλιάδας τινάς έτη, π.Χ.

 Κατά τον Θέωνα τον Σμυρναίο, συγγραφέα, του 2ου αί. μ.Χ., η μύησης (εις τά Καβείρια καί τά Ελευσίνια μυστήρια) α­παρτίζεται από πέντε μέρη. Τό πρώτον μέρος, ή ο πρώτος βαθμός, είναι ο καθαρμός διότι δεν επιτρέπεται η εισδοχή εις όλους όσοι επιθυμούν νά μετάσχουν τών μυστηρίων, άλλ’ υπάρχουν μερικοί, εις τούς οποίους απαγορεύεται η συμμετοχή, π.χ. εις τούς εγκλη­ματίας καί τούς φλυάρους αλλά καί εκείνοι εις τούς οποίους επι­τρέπεται η είσοδος, πρέπει προηγουμένως νά υποστούν ένα καθαρμό. Μετά τήν κάθαρση, δεύτερος βαθμός είναι η παράδοση τής τελετής, δηλαδή η ερμηνεία καί διδασκαλία του τελετουργικού καί συμβολικού μέρους τών μυστηρίων. Τρίτος βαθμός είναι ο επονομαζόμενος εποπτεία. Τέταρτος δέ, όστις αποτελεί τό επισφράγισμα τής εποπτείας, είναι η ανάδεση στεφάνων καί η επίθεση αυτών είς τάς κεφαλάς τών μυουμένων, ώστε εις ότι εμυήθη κανείς, ή συνωδεύθη από λαμπάδας, ή έτυχε κάποιας ιεροφαντίας ή ιεροσύνης, νά είναι εις θέση να τα μεταδώσει καί είς άλλους. Πέμπτος, τέλος, βαθμός είναι η εκ τών προηγουμένων τελειοποίησις καί ευδαιμονία, ώς είναι οικεία καί προσφιλής είς τούς θεούς καί παρατηρείται μόνον εις αυτούς. (Θέων, Περί των κατά το μαθηματικών χρησίμων είς τήν Πλάτωνος ανάγνωσιν, έκδ. Hiller σελ. 14, Leipzig 1878).

 Κατά τον συγγραφέα Διόδωρον τόν Σικελιώτη (V 47 - 50), οι Κάβειροι θεωρούντο προσωποποιήσεις τής πίστεως περί αθανασίας τής ψυχής. Οι Ιερείς των έν Σαμοθράκη Ιερών των Κάβειρων ήταν κληρονομικοί και ονομάζοντο Καδμίλοι, εκ τού παιδός Καδμίλου. Ο μυούμενος οδηγείτο νά καθίσει επί θρόνου, οπότε εγίνετο εις αυτόν δοκιμασία και διδασκαλία. Η σχετική τελετή ονομάζονταν θρονισμός. Εκτός τής ερυθράς ζώνης,, ο μυούμενος φορούσε εις την κεφαλήν στέφανο από κλαδί¹ ελαίας, όστις συνεκράτει λεπτό πέπλο. Προ τού θρόνου έκαιγε πυρά, περί την οποίαν ορχούντο οι ιερείς ψιθυρίζοντας ακατάληπτους λέξεις και φράσεις. Λέγεται ότι ο Οδυσσεύς και ο Αγαμέμνων είχαν μυηθεί εις τα Καβείρια μυστήρια, ως και πολλοί άλλοι εκ των στρατηγών των Ελλήνων, οίτινες έλαβαν μέρος κατά την πολιορκία τής Τροίας. Αναφέρει επίσης η παράδοση, ότι ο Ηρακλής, ο Ορφέας και οι αρχηγοί των Αργοναυτών είχαν επίσης μυηθεί εις τα μυστήρια των Κάβειρων, έν Σαμοθράκη.

Οι πληροφορίες αυτές μάς δίδουν μίαν εικόνα του κύρους του Ιερού της Σαμοθράκης, προς το οποίον έτρεχαν οι ισχυροί της ημέρας και κατά την ακμή τής Ρώμης ακόμη, μέχρι των πρώτων αιώνων μ.Χ. Μεταδίδεται μάλιστα, ότι και ο Γερμανικός, ο διάδοχος τού αυτοκράτορος Τιβερίου, μεταβαίνων εις Συρία διά να αναλάβει την διοίκηση των στρατευμά­των τής Ρώμης, κατευθύνθηκε εκ τού Αιγαίου πελάγους προς την Σαμοθράκη, δια να προσκυνήσει εις το Ιερόν και να μυηθεί εις τα Καβείρια μυστήρια, αλλά δεν κατόρθωσε να φθάσει εκεί ένεκα των σφοδρών βορείων ανέμων. Τούτο θεωρήθηκε κακός οιωνός και μετ’ ολίγους μήνας ο Γερμανικός πέθανε δηλητηριασθείς, ως ο Μέγας Αλέξανδρος, κατά τον Ρωμαίο συγγραφέα Τάκιτο.

Ο εκκλησιαστικός συγγραφεύς Ιππόλυτος τού 2ου αί. παρέχει την εξής πληροφορία περί των έν Σαμοθράκη Κάβειρων:

«... διαρρήδην γάρ οί Σαμόθράκες τόν Άδάμ (=Άδάμνα λέγει ο 'Ησύχιος = φιλούντα) έκείνον παραδιδόασιν έν τοις μυστηρίοις τοις έπιτελουμένοις παρ’ αύτοίς Αρχάνθρωπον. Εστηκε δέ Αγάλματα δύο έν τω Σαμοθράκων Ανακτόρω Ανθρώπων γυμνών, άνω τε­ταμένος έχόντων τάς χείρας άμφοτέρας είς ουρανόν καί τάς αίσχύνας άνω έστραμμένας, καθάπερ έν Κυλλήνη τό τού Έρμου εικόνες δέ είσί τα προειρημένα Αγάλματα τού Αρχανθρώπου καί τού Αναγεννωμένου πνευματικού, κατά πάντα ομοουσίου έκείνω τώ άνθρώπω».

(Διότι οι Σαμοθράκες σαφώς ονομάζουν εκείνον τόν αγαπώμενο παρ’ αυτών είς τά μυστήρια, τά οποία επιτελούν, αρχικό άνθρωπο. Υπάρχουν δέ είς τό ιερόν τής Σαμοθράκης δύο αγάλματα γυμνών ανθρώπων, εχόντων καί τάς δύο χείρας τεταμένες άνω προς τόν ουρανό καί, τούς φαλλούς εστραμμένους πρός τά άνω, όπως έχει καί τό έν Κυλλήνη άγαλμα τού Ερμού τά προλεχθέντα δέ αγάλματα είναι εικόνες τού αρχανθρώπου καί τού αναγεννώμενου πνευματικού ανθρώπου, ο οποίος είναι κατά πάντα ομοούσιος πρός εκείνον τόν άνθρωπο). (Ιππόλυτος, κατά πασών αιρέσεων έλεγχος V 8 σελίς 90, 24 έκδ. Wcndlaud). Μέ τήν πάροδο τού χρόνου, οί Κάβειροι τής Σαμοθράκης τιμώντο υπό τών Ελλήνων καί ώς προστάτες τών ναυτιλλομένων. Οι σωζόμενοι έκ θαλασσίου ναυαγίου κατέθεταν είς τό ιερόν τής Σαμοθράκης αφιερώματα ή τήν κόμη των, ώς εξέχον καί ιδιάζον αφιέρωμα, ώς συνάγεται έκ τινός επιγράμματος τής Παλατιανής Ανθολογίας (σ. 164), όπου διαβιβάζομε:

«... Σαμόθραξι θεοίς σωθείς έκ πελάγους Αουκίλλιος ώδε κέκαρμαι τάς τρίχας τής κεφαλής  άλλο γάρ ουδέν έχω». (Εις τους θεούς τής Σαμοθράκης εγώ ο Λουκίλλιος σωθείς έκ θαλασσοταραχής καταθέτω εδώ τάς κοπείσας τρίχας τής κεφαλής μου διότι δεν έχω τίποτε άλλο).

Η επίδρασης τής μυήσεως είς τά έν Σαμοθράκη μυστήρια τών Κάβειρων διαφαίνεται καθαρά καί έκ διηγήσεως τού Διόδωρου του Σικελιώτου, όστις γράφει:

«... γίνεσθαι δέ φασι καί ευσεβεστέρους καί δικαιότερους καί κατά παν βελτίονας εαυτών τούς τών μυστηρίων κοινωνήσαντας» (V 49) .

(... λέγουν δέ ότι οί μυηθέντες γίνονται καί ευσεβέστεροι καί κατά πάν καλύτεροι άφ’ ότι ήσαν πρότερον).

Τά προβλήματα, τά όποια απασχολούν τούς ερευνητές τών Καβειρίων μυστηρίων, είναι κυρίως δυο: Τό πρώτον έκ τούτων είναι η αρχική προέλευσις τής λατρείας τών Κάβειρων. Τό δεύτερον είναι η κατά τό δυνατόν αναπαράσταση τής λειτουργίας κατά την ιεροτελεστία έν γένει, τόσον τής μυήσεως, όσον καί τής εβδο­μαδιαίας τοιαύτης, ή τής κατά μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα επιτελουμένης λειτουργίας, και η ερμηνεία του βαθύτερου νοήματος αυτής. Εκτός τής διαπιστώσεως του Ηροδότου (II 51), όστις λέγει ότι οι Έλληνες παρέλαβαν τήν λατρεία τών Κάβειρων παρά τών πρώτων κατοίκων τής Ελλάδος, των Πελασγών, υπάρχουν καί άλλαι πληροφορίες περί λατρείας τών Κάβειρων είς τήν Φοινίκην καί του Ηροδότου πάλιν (ΙΪΙ 37) περί τής λατρείας τών Κάβειρων είς τήν Αίγυπτο, περί τών οποίων γράφει τά εξής:

«"Οτε ο Καμβύσης (ο βασιλεύς τών Περσών) είσήλθεν είς τήν Μέμφιδα, έπεσκέφθη καί το ίερόν τού Ηφαίστου καί κατεγέλασε πολλά αγάλματα του Θεού τούτου, διότι το εδώ άγαλμα του Ήφαι­στου είναι ομοιότατον προς το τών Παταίκων (θεοτήτων) τών Φοι­νίκων, το οποίον οί Φοίνικες έχουν τοποθετήσει είς τάς πρώρας τών πλοίων των. Aπ’ εκείνους, οί οποίοι δέν το έχουν δει, θά το εξηγήσω εγώ. Αί θεότητες αυταί (τών Παταίκων) έχουν τήν μορφήν πυγμαίου άνδρός. Εισήλθε ο Καμβύσης καί είς το ιερό τών Κάβειρων, είς το οποίον δέν επιτρέπεται νά εισέρχεται κανείς άλλος, εκτός τών ιερέων. Ταύτα τά αγάλματα τά έκαυσε ειρωνευθείς αυτά. Είναι δέ αυτά όμοια προς τά αγάλματα τού Ηφαίστου καί λέγεται ότι (οι Κάβειροι) είναι παίδες του Ηφαίστου».

Άλλη πληροφορία, πλήν τής προηγουμένης του Ηροδότου, περί πυγμαίας μορφής τών Κάβειρων, δέν έχει διασωθεί, Έξ όλων τών πληροφοριών, αίτινες έχουν περισωθεί, είναι αδύνατον νά συναχθεί μέ κάποια πιθανότητα ο τόπος τής αρχικής προελεύσεως τής λατρείας των Κάβειρων. Εάν δεχθώμεν ότι οι Πελασγοί είναι παλιότεροι των Αιγυπτίων της Ιστορικής εποχής, ώς τούτο φαίνεται πιθανότατο, καταλήγομε είς τό συμπέρασμα, ότι η λατρεία των Καιβείρων είναι αυτόχθων Ελληνική καί εκ τού Ελληνικού ηπει­ρωτικού καί νησιωτικού χώρου, μετεδόθηκε είς την Εγγύς ’Ανατολή και την Αίγυπτο, όπου υπέστη μεταβολές κατά τό εξωτερικόν μέρος τής παραστάσεως καί τής λατρείας των Κάβειρων.

Ως προς την ερμηνεία τής ιεροτελεστίας τής μυήσεως καί τού βαθύτερου νοήματος αυτής είναι πολύ δύσκολο νά δοθεί ικα­νοποιητική απάντηση. Και τούτο, ένεκα τής απολύτου μυστικότητας, την οποίαν ετήρουν οι μεμυημένοι είς τά Καβείρια μυστήρια. Οι νεότεροι ερευνητές καί Μύσται διατυπώνουν πολλές εικασίες, τάς οποίας είναι δυνατόν νά συγκεφαλαιώσομε ώς εξής: Αί θεότητες των Κάβειρων είναι αί δυνάμεις εκείνες, αί οποίαι παρίστανται κατά την τέλεση τής εορτής, δρουν δε καί κυβερνούν τό σύμπαν. Κατά τό πλείστο, ονομάζονται τέκνα τού Ήφαιστου, τον όποι­ον συναντώ μεν, λέγει ο Γερμανός θεολόγος καί φιλόσοφος Scheling (17 7ι5 - 1854) υπό διάφορα ονόματα καί διαφόρους συμβολισμούς είς τάς παλαιάς θρησκείας. Ο Ήφαιστος είναι ο σύνδεσμος τού ανωτέρου θεού καί των κατωτέρων θεοτήτων. Είναι ο κατασκευαστής τού κόσμου, ο θεουργός κατ’ εντολή τού ανωτέρου θεού ώς εικάζεται έκ των Ελευσίνιων μυστηρίων. Ό Καδμίλος είναι ο μεσάζων υιός τού υπέρτατου θεού προς τας κατωτέρας θεότητας καί τό ανθρώπινο γένος. Ή Καβειρική μυσταγωγία παριστά σύστημα θεοτήτων, των οποίων η αξία καί η δύναμις προχωρεί κατά αριθμητική πρόοδο καί καταλήγει είς τόν ανώτατο καί μοναδικό καί υπερκόσμιο θεό.

Οι θεότητες των Κάβειρων παραστούν την αέναον ζωή καί τήν είς τό σύμπαν λειτουργούσαν θεουργία, διά τής όποιας τό αόρατο, τό υπερπραγματικό, τό υπερβατικό φέρεται αδιάλειπτος προς αποκάλυψιν καί πραγμάτωσιν.

Ταύτα παριστά ως πιστεύεται, η συμβολική διδασκαλία των Καβειρίων μυστηρίων.

Η μύηση είς τά έν Σαμοθράκη μυστήρια είχε σκοπό νά εισαγάγει τόν μυούμενο είς τήν κατανόηση των εννοιών τής ζωής καί τού θανάτου καί νά φέρει αυτόν εις επαφή προς τούς ανωτέρους θε­ούς και να του αποκαλύψει τό νόημα τού κόσμου. Ο μυούμενος, διά τού κατά τήν μύηση καθαγιασμού, εγίνετο ο ίδιος μέλος άρρηκτου μαγικής αλύσεος, εγίνετο ο ίδιος δεκτός εις την ομήγυρη, ως είς Κάβειρος. Ως διαπιστούται έκ τίνος επιγραφής, ο μυούμενος εφέρετο υψηλά και μετείχε της στρατιάς των ανωτέρων θεών. Διά της μυήσεως εις τα Καβείρια μυστήρια, επήρχετο εξαγνισμός τού ατό­μου, εις το όποιον διηνοίγετο η λεωφόρος προς κατανόηση τινά του προβλήματος της ζωής, τού μυστηρίου τού περιβάλλοντος την δημιουργία τού κόσμου.